Glavni grad Carstva i rodno mjesto osvajača Carigrada

Selimija džamija, s jednom velikom kupolom i četiri vitke munare, dominira linijom horizonta bivšeg osmanskog glavnog grada. Njena centralna kupola vidi se bez obzira na to s koje se strane ulazi u grad. Visoka je 43,28 m i ima raspon od 33 m, što je za dva aršina veće od kupole Aja Sofije, koja predstavlja remek-djelo bizantijske arhitekture i umjetnosti uopće

Piše: Adis TANOVIĆ

Edirne su prvi turski grad s kojim se susrećemo nakon prelaska bugarske granice. Osnovao ga je rimski car Hadrijan i dao mu ime Hadrijanopolis. Nazivaju ga još gradom spektakularnih mostova koji su građeni u vremenu vladavine Osmanskog carstva. Sve do 1930. godine grad je bio poznat pod imenom Adrianopole, da bi od 1930. godine po turskom poštanskom zakonu dobio današnji naziv.

Nakon što je sultan Murat I osvojio Edirne, one postaju glavni grad Osmanskog carstva (1365–1453). Nalaze se na nadmorskoj visini od 41 metra, u plodnoj ravnici, na mjestu gdje se rijeka Tundža ulijeva u Maricu. Danas Edirne imaju približno 165.000 stanovnika. Poznate su po uzgoju kukuruza, šećerne repe, suncokreta, lubenice, grožđa. Udaljene su 220 km zapadno od Istanbula, s kojim su povezane modernim autoputem.

Naš domaćin i vodič kroz Edirne jeste Sefer, čiji su se preci nakon austrougarske okupacije Bosne i Hercegovine iz Fojnice iselili u İzmit. I danas, nakon toliko godina, s ponosom ističe da je Bošnjak. Posao ga je iz rodnog İzmita doveo u Edirne, gdje radi u jednom restoranu. Kaže da on i njegova porodica nikad nisu bili u Bosni i Hercegovini, ali da imaju veliku želju da, pored rodne Fojnice, posjete i druga mjesta u našoj zemlji.

Obilazak grada počinjemo od džamije Selimija. Građena je od 1569. do 1575. godine po nalogu sultana Selima II, u jeku vojne i kulturne moći Osmanskog carstva. Smatra se remek-djelom i najznačajnijim postignućem najvećeg osmanskog arhitekte i graditelja Mimara Sinana (1489–1588).

Lokacija za gradnju džamije pažljivo je odabrana. Izgrađena je na uzvisini i uočljiva iz daljine, što pokazuje da je Mimar Sinan bio izuzetan urbanista. Selimija džamija, s jednom velikom kupolom i četiri vitke munare, dominira linijom horizonta bivšeg osmanskog glavnog grada. Njena centralna kupola vidi se bez obzira na to s koje se strane ulazi u grad. Visoka je 43,28 m i ima raspon od 33 m, što je za dva aršina veće od kupole Aja Sofije, koja predstavlja remek‑djelo bizantijske arhitekture i umjetnosti uopće. Uvrštena je na UNESCO-ovu listu svjetske kulturne baštine.

U produžetku džamije Selimija Recep Gürkan, gradonačelnik Edirna, u martu 2017. godine svečano je otvorio spomen-park u čast sjećanja na sultana Mehmeda II el-Fatiha, osvajača Istanbula, koji se rodio 1432. godine u Edirnama. Uz kip sultana Mehmeda II el-Fatiha, izloženi su topovi Sahi, koji su odigrali značajnu ulogu u osvajanju Istanbula. U blizini su i dvije džamije izgrađene u periodu dok su Edirne bile sjedište Osmanskog carstva. Prva do koje dolazimo jeste Eski (Stara) džamija, građena od 1402. do 1414. godine. Izgradnju je započeo Sulejman Čelebi, sin sultana Bajazida I. Završio ju je Sulejmanov brat, sultan Mehmed I, koji je nakon desetogodišnje borbe preuzeo prijestolje Osmanskog carstva. Izgrađena je s devet kupola i dvije munare. Unutrašnjost džamije ukrašena je izuzetno lijepom kaligrafijom i po tome podsjeća na Ulu (Veliku) džamiju u Bursi.

U neposrednoj je blizini Džamija s tri šerefeta (tur. Üç Şerefeli Cami), jedno od najvećih arhitektonskih ostvarenja osmanskih graditelja prije osvajanja Carigrada. Građena je od 1443. do 1447. godine po nalogu sultana Murata II. Pored najveće kupole u tom periodu, džamiju čine i četiri munare različite veličine. Izdvaja se jedan s tri šerefeta (balkona), po kojem je džamija i dobila ime. Njena dimenzija i jedinstvena arhitektonska rješenja učinili su je uglednim prethodnikom velikih carskih džamija. Arhitektonski stil gradnje džamije zapravo je prijelazni oblik između tipičnih seldžučkih džamija u Konyi ili Bursi ka onim klasičnog osmanskog stila, koji je poslije razvijen u Edirnama i Istanbulu. Od nekadašnjeg kompleksa, koji su uz džamiju činili škola Kur’ana (mekteb) i javna narodna kuhinja (imaret), ostale su dvije vjerske škole (medrese).

Prema tarihu, Gazi Mihailova džamija izgrađena je 1422. godine. Od kompleksa je danas sačuvano turbe njenog graditelja, osmanskog plemića Gazi Mihaila i najstarije kupke u Edirnama (1406. godina gradnje), od kojih su ostale ruševine. Također, dio kompleksa jesu muško i žensko groblje. Muški nadgrobni spomenici ukrašeni su simbolima koji se odnose na posao pokopane osobe, te su tako pružene detaljne informacije o zanimanjima u Osmanskom carstvu. Ženske nadgrobne ploče uglavnom su ukrašene cvjetnim motivima: ružama, stablima i grožđem.

Uz džamiju je isti graditelj podigao i most preko rijeke Tundže, koji je povezivao ovaj kompleks sa središtem Edirna. Gazi Mihailo bio je unuk Koze Mihaila (grčkog porijekla), nekadašnjeg guvernera provincije Kirmenkije i prvog utjecajnog bizantijskog dužnosnika koji je primio islam i pridružio se vojsci Osmana I. Kao izaslanik i diplomatski savjetnik Osmana I i njegovog sina Orhana, odigrao je značajnu ulogu u stvaranju osmanske države. Većina potomaka Koze Mihaila imala je značajnu ulogu tokom vladavine Osmanskog carstva.

Uz Gazi Mihailov most, s druge strane obale Tundže, izgrađena je džamija Şahmelek (1429), koja predstavlja reprezentativan primjer ranoosmanske arhitekture. Şahmelek-paša bio je slijep, ali bez obzira na tu činjenicu, odigrao je bitnu ulogu za vrijeme borbe za prijestolje Bajazidovih sinova. Poslije je postao važan dostojanstvenik na sudovima osmanskih sultana Mehmeda I i Murata II.

Na putu prema mostu Tundža dolazimo u glavnu pješačku ulicu Saraçlar Cad. Most Tundža poznat je i po imenu svog vakifa Ahmet-paše Ekmekçizadea, defterdara (ministra finansija) Osmanskog carstva u periodu od 1606. do 1613. godine. Projekt je djelo Mehmed-age Sedefkara, koji je bio graditelj nadaleko poznate Sultan Ahmedove džamije u Istanbulu. Pomoć pri gradnji mosta pružao mu je mimar Şaban Hacı, glavni arhitekta grada Edirne. Samo 400 metara od mosta Tundža, Lozan ulicom dolazimo do Novog mosta. Prvobitna odluka o izgradnji nastala je 1832. godine, tokom posjete sultana Mahmuda II Edirnama. Novi most trebao je zamijeniti dotrajali drveni most. Zbog nedostatka finansijskih sredstava, Yeni (Novi) most izgrađen je 1845. godine, za vrijeme vladavine sultana Abdulmedžida I.

Na sjeverozapadnoj strani Edirna Tundža je formirala otok povezan s ostatkom grada trima mostovima (Şahabeddin-pašin most, most sultana Mehmeda II el-Fatiha i most sultana Sulejmana Veličanstvenog). Razlog za njihovu gradnju bila je veličanstvena Sultanova palača, koja je bila rezidencija osmanskih sultana u vrijeme kada su Edirne bile prijestolnica Osmanskog carstva. Sastojala od 72 zgrade sa 117 soba, 14 kuća, 18 kupaonica, 8 džamija… U njoj je zajedno s osobljem živjelo približno 40.000 ljudi. Glavna zgrada zvala se Carsko prijestolje i u njoj su živjeli sultani. Sultanova palača uništena je tokom tursko-ruskog rata (1877–1878). Od nje su danas ostale samo ruševine.

Ako krećete od središta grada u smjeru kompleksa Bajazida II, prvo ćete preći preko mosta Yalnızgöz, izgrađenog 1567. godine. Njegov naziv u prijevodu znači “usamljeni luk”, što ilustrira činjenicu da je most građen s jednim rasponom. Izgrađen je u sklopu projekta kojim se povezao Istanbul s Beogradom, s krajnjim ciljem osvajanja Evrope. Gradio ga je najveći osmanski arhitekta Kodža Mimar Sinan.

Drugi most kojim se dolazi do kompleksa jeste Most sultana Bajazida II, izgrađen 1488. godine po projektu mimara Hajrudina. Tu se rijeka Tundža dijeli na dva rukavca koja teku oko manjeg otoka. Cilj je bio olakšati vjernicima put do novoizgrađenog kompleksa. Mostove povezuje prolaz podignut 1611. godine, napravljen s ciljem lakšeg prelaska u vrijeme većeg vodostaja Tundže.

Kompleks Bajazida II jedno je od najposjećenijih mjesta u nekadašnjoj prijestolnici Osmanskog carstva. Građen je od 1484. do 1488. godine po projektu mimara Hajrudina. Kompleks su činili džamija, medresa, hamam, bolnica i javna kuhinja. Bolnica je služila za liječenje mentalnih bolesnika. Interesantno je da su pacijenti vrlo uspješno liječeni muzikoterapijom i talasoterapijom. U sklopu kompleksa je i Muzej zdravstva. Osnovan je 1997. godine i dio je Univerziteta Trakija, čije je sjedište u ovom gradu.

PROČITAJTE I...

Nagrađivanjem spisateljskog djela nagrađuje se upravo njegov pisac jer pisca suštinski nije moguće odvojiti od njegova spisateljskog djela i obratno, kako to kazuje i elementarna logika, a potvrđuju brojne savremene književne teorije, a naročito tzv. etička kritika. Zato, dodjela Nobelove nagrade za književnost Peteru Handkeu predstavlja dodjelu nagrade piscu i djelu koji stoje u odbrani sudski dokazanih ratnih zločina i sudski presuđenih ratnih zločinaca, s jedne strane, dok, s druge strane, predstavlja čin nepravde i moralnog nasilja nad žrtvama ovih ratnih zločina i njihovih počinilaca i naredbodavaca. A to u konačnici znači da je dodjelom Nobelove nagrade za književnost Peteru Handkeu Nobelov komitet indirektno i sam podržao politiku i ideologiju ratnih zločina, uključujući i zločin genocida, stoji u pismu prof. dr. Sanjina Kodrića, predsjednika BZK “Preporod”, koje prenosimo u cijelosti

Stela Roso je iz Splita, a Marko Samodol iz Šibenika. Stela je drugi, a Marko prvi put u Srebrenici. “Bila sam i prošle godine. Emocija koja se samo ovdje može doživjeti me vraća u Srebrenicu. Dolazimo da odajemo počast žrtvama genocida i opet ću dolaziti ovdje”, poručila je Roso, dok je Samodol kazao: “Ovdje je emocija koja je teško opisiva riječima. Bio sam u Vukovaru, ali ovdje doći je neopisivo. Vidjeti šta su drugi narodi doživjeli, teško je to sve opisati kako se osjećam.”

PRIDRUŽITE SE DISKUSIJI

Podržite nas na Facebooku!