fbpx

EVROPSKA UNIJA POD TERETOM EKSTREMNIH DESNIČARA

Rusija ispoljava težnju da bude ključni akter u evropskim i globalnim okvirima, pored ostalog i tako što ideološki, politički i finansijski podržava radikalne desničare, evroskeptike jer djeluju u pravcu slabljenja EU. Rusija je uspostavila medijsku infrastrukturu širom Evrope, propagirajući teze ekstremnih desničara protiv supranacionalne uloge Bruxellesa

 

Piše: Fikret MUSLIMOVIĆ

U Evropi i širom svijeta u porastu su rasizam, ksenofobija, islamofobija i antisemitizam, što se dodatno radikalizira eskalacijom migrantske krize. Posljedice su brojne i teške, među kojima je zabrinjavajući evroskepticizam, iako je očito da je Evropska unija, po ocjeni Jasenka Selimovića, poslanika u Evropskom parlamentu, “najbolji način da se osigura mir na evropskom kontinentu (…) i da se osigura mogućnost rješavanja problema globalizacije”.

Komisija Vijeća Evrope protiv rasizma i netolerancije putem redovnog izvještaja upozorila je da su govor mržnje i ksenofobija postali opći problem u Evropi, da je u evropskim zemljama u obliku islamofobije eskalirala mržnja prema strancima i da je antisemitizam trajan problem.

Desničarski pokreti u Evropi djeluju s težnjom da oslabi integrativna moć EU, umanji i dokine njeno supranacionalno odlučivanje. Opća klima evropske dezintegracije pospješuje dezintegraciju unutar evropskih zemalja u kojima se pojedine regije i/ili posebne etničke skupine žele osamostaliti od centralnih državnih vlasti zahtijevajući visok stupanj političke autonomije, izdvajanje iz država kojima pripadaju da bi se prisajedinile u sastav susjedne države ili, pak, da bi osnovale nove države.

Nosioci takvih političkih težnji jesu desničarske, nacionalističke snage. Motivi su identitetskog političkog karaktera. Neke političke snage odbacuju da se identificiraju s centralnim institucijama vlasti države kojoj pripadaju, odnosno žele da izgrade svoj poseban politički i državni identitet. Tako je identifikacijski šovinizam prerastao u težak sigurnosni problem Evrope, gdje su, po ocjeni profesora Mustafe Spahića, nacije “nerazmrsiv koloplet: mita, biologije, teritorije (krvi i tla), jezika, kulture, kolektivnih stereotipija, interesa, nekritične ljubavi prema sebi (…) i ničim opravdane mržnje drugog i drugačijeg.”

U SUKOBIMA IZMEĐU EU I RUSIJE EVROPSKI DESNIČARI NA STRANI SU RUSIJE

Brojne su činjenice o simpatijama evropskih desničara prema ekspanzionističkoj političkoj praksi Rusije i njenog predsjednika Vladimira Putina. Tako, naprimjer, britanski desničar, lider Brexita, Nigel Farge čestitao je Putinu aneksiju Krima 2014. godine. Vođa italijanske stranke Liga Matteo Salvini izražava simpatije prema ruskom predsjedniku Putinu i podržava njegovu politiku povezivanja s evropskim desničarima na štetu integriteta EU. Također, i francuska desničarka Marine Le Pen ima prijateljske veze i susrete s Putinom. Sredinom 2019. godine u Austriji je došlo do afere zbog snimka kojim je dokumentirano da šef desničarske političke stranke FPO, austrijski vicekancelar Heinz-Cristian Strache Rusima nudi političke usluge za donacije u korist stranke.

To su indikatori da Rusija ispoljava težnju da bude ključni akter u evropskim i globalnim okvirima, pored ostalog i tako što ideološki, politički i finansijski podržava radikalne desničare, evroskeptike jer djeluju u pravcu slabljenja EU. Rusija je uspostavila medijsku infrastrukturu širom Evrope, propagirajući teze ekstremnih desničara protiv supranacionalne uloge Bruxellesa. Tako Moskva podstiče političke sukobe između članica EU i sukobe unutar njih. Posljedice su raznovrsne, ali je posebno bitno što, pored ostalog, i po tom osnovu slabi efikasnost institucija EU u donošenju odluka i njihovoj provedbi. Cijeni se da Moskvi ne odgovara ni integracijska efikasnost, ni transatlantsko povezivanje EU i njenih članica. Prema tome, Rusiji odgovara politika predsjednika SAD-a Donalda Trumpa u pogledu distanciranja od EU i njenih članica.

ODNOS VLASTI U NJEMAČKOJ, SRBIJI, HRVATSKOJ I BiH PREMA EKSTREMIZMU

U Njemačkoj su sve učestaliji napadi na muslimanske i jevrejske vrijednosti. Početkom oktobra 2019. godine jevrejska zajednica zatražila je od Njemačke veću mobilizaciju protiv ekstremne desnice koja napada na Jevreje i jevrejske objekte. U svojim obraćanjima njemačkom narodu kancelarka Angela Merkel ukazuje da Nijemci imaju dužnost da se suprotstave desničarskim ekstremistima, “baš kao što su prije 75 godina učinile snage otpora” protiv “nacističkog lidera Adolfa Hitlera”. Sredinom marta 2020. godine Njemačka je zabranila jednu ultradesničarsku grupu i “provela racije u domovima 21 vodećeg lidera grupe”, o čemu je ministar unutarnjih poslova Njemačke Horst Seehofer rekao: “Imamo posla s grupom koja širi rasističke i antisemitske materijale i tako sistematski truje naše demokratsko društvo.” To potvrđuje njemačku dosljednost u borbi protiv radikalnih, desničarskih, rasističkih, profašističkih, antisemitskih i islamofobičnih ideologija.

Teško je zamisliti kao moguće da vladajući nacionalistički lideri u Srbiji, Hrvatskoj i dijelu BiH protiv ekstremnih desničara poduzmu slične zabrane i “racije” kao što to čini Njemačka. Nezamislivo je da oni građanima svojih zemalja poruče slično kao što je to građanima Njemačke poručila kancelarka Angela Merkel. Iluzorno je pomisliti da je moguće da je bivša predsjednica Hrvatske Kolinda Grabar Kitarović mogla reći da su Hrvati obavezni suprotstaviti se proustaškim ekstremistima u Hrvatskoj, ili da je predsjednik Srbije Aleksandar Vučić mogao reći da su Srbi obavezni suprotstaviti se četničkim ekstremistima u Srbiji, Crnoj Gori, Bosni i Hercegovini…

Izražavajući negodovanje zbog lošeg utjecaja Hrvatske na političke prilike u Evropi, posebno na Balkanu, potpredsjednik Svjetskog jevrejskog kongresa Menachem Rosensaft rekao je: “Zastrašujuća je spoznaja u jevrejskom svijetu da fašisti koji su pokušali Hrvatsku očistiti od jevrejskog i srpskog stanovništva, slijepo slijedeći jezivi model koji je emitiran iz nacističke Njemačke, dobivaju poštovanje.”

Ekstremno radikalne srpske separatističke težnje od strane lidera bosanskih Srba uz podršku vladajućih lidera Srbije ohrabrene su eskalacijom desničarskih političkih pokreta širom Evrope, nalazeći u tome opravdanje za svoj ekstremizam. Tako, naprimjer, srpski ekstremista Dodik, zloupotrebljavajući funkciju predsjedavajućeg Predsjedništva BiH, 12. maja 2019. godine u Beču je posjetio austrijskog vicekancelara i lidera desničarske Slobodarske partije Heinz-Christiana Strachea, od ranije poznatog da podržava njegove secesionističke ambicije da RS pripoji Srbiji. Ta Dodikova posjeta bila je u vrijeme kada je Strachse dao ostavku zbog finansijsko-političkog skandala pod utjecajem iz Rusije. Na čelu Slobodarske stranke Strachea je naslijedio ekstremni desničar Norbert Hofer.

Problem rasizma manje-više prisutan je u svim zemljama Evrope. U BiH, pored segregacijskih postupaka prema Bošnjacima od strane srpskih i hrvatskih nacionalista na vlasti, aktuelno je pitanje odnosa vlasti, pa i svih građana prema Romima, migrantima koji prolaze kroz BiH na svom putu prema Zapadu, prema poslovnim ljudima i turistima iz Kine i arapskih zemalja…

MAĐARSKI DESNIČARSKI EKSPANZIONIZAM

Ponašanje novih članica na istoku Evrope odražava političku nestabilnost i tenzije unutar EU, odnosno odražava antagonizme između starih i novih članica EU. Mađarska, Poljska i Češka preferiraju nacionalne, a zapostavljaju internacionalne izazove i vrijednosti, suprotstavljajući se odlukama Bruxellesa. U tom pogledu, najradikalniji je mađarski premijer Viktor Orban, koji, kako ukazuje filozof Dane Boris, “misli da je moguće jednom totalnom suverenošću, jednim režimom koji se ograđuje u potpunosti od svijeta, na ideologiji čistog etničkog identiteta ostvariti neku vrstu solidarnosti unutar nacije, da se svi Mađari udružuju pod Orbanom da se osiguraju i zaštite, od svijeta, od globalizacije, od korone, od klimatskih promjena…”

Zbog takvog ideološkog usmjerenja, Orbanovoj stranci Fidesz prijetilo se isključenjem iz Evropske narodne stranke ako ne prestane s antievropskim ponašanjem. Orban je lobirao da lideri sličnih stranaka, članica Evropske narodne stranke, ne glasaju za isključenje njegove stranke. Obećanje da neće glasati Orbanu je dao lider stranke Forza Italia Silvio Berlusconi, uvjetujući to svojim zahtjevom Orbanu da prihvata odluke Evropske narodne stranke. Ipak, sredinom marta 2019. godine Evropska narodna partija sa 190 glasova “za” i samo tri “protiv”, zbog antievropske kampanje”, suspendirala je Orbana i njegovu partiju Fidesz.

Orban se ne osvrće na teške kritike evropskih liberala, socijalista i zelenih da je autokrata i diktator, da napušta evropske temeljne vrijednosti, da je iskoristio migrantsku i epidemijsku krizu da bi sebi osigurao diktatorske ovlasti i slično. Po desničarskom, antievropskom radikalizmu Orbana slijede poljski lider Mateusz Morawiecki te italijanski lider Mateo Salvini. Za evropsku, posebno balkansku javnost iznenađujući je bio Orbanov ekspanzionizam ispoljen sredinom maja 2020. godine, tako što je na svom Facebooku objavio kartu “Velike Mađarske” koja izlazi na Jadransko more, obuhvatajući dijelove Hrvatske, Slovenije i Rumunije.

 KATALONSKI SEPARATIZAM U ŠPANIJI

Vrlo utjecajni lideri i politički subjekti Katalonije distanciraju se od centralne vlasti u Španiji. Žele da Katalonija bude posebna država, republika kojoj bi se priključile teritorije Francuske na kojima žive Katalonci.

Kao razloge za nezavisnost Katalonije, njen lider Carles Puigdemont u intervjuu za zagrebački Globus naveo je: “Ne možemo upravljati novcem od poreza, ne odlučujemo o prihodu ostvarenom u Kataloniji, o njemu odlučuje Vlada u Madridu. Upravljamo onim što nam je dopustila, na njihov način… Da, možemo koristiti katalonski jezik, možemo ga koristiti na sudovima, tačno. No jesu li suci obavezni poznavati katalonski jezik? Nisu. Zbog toga nema presuda na katalonskom jeziku. (…) Izvan Katalonije ne možemo koristiti svoja jezička prava. Španska Vlada odbija tražiti da katalonski jezik bude jedan od službenih jezika EU…” Za rješavanje navedenih problema katalonski separatisti mogli su koristiti demokratske institucije Španije, ali su se ipak odlučili na sukob s Vladom u Madridu.

Separatistički pokreti u drugim evropskim zemljama ohrabreni su katalonskim pokretom za nezavisnost. Dok vlade država u kojima postoje takvi pokreti podržavaju mjere Vlade Španije da očuva teritorijalni integritet i suverenost svoje zemlje, katalonski separatisti podržani su od svih separatističkih pokreta u evropskim državama, uključujući i separatiste iz BiH.

U unutarnjim krizama kao što je u Španiji, zbog težnji za osamostaljenjem Katalonije, EU je na strani suvereniteta država u kojima postoje takve krize. U zaustavljanju katalonskih separatističkih tendencija EU je podržala Vladu Španije.

EKSTREMNO DESNIČARSKA ISLAMOFOBIJA U EVROPI

Islamofobija kao oblik rasizma postala je prijetnja temeljnim vrijednostima EU. Eskalira diskriminacija po osnovu pripadanja islamu. Prema muslimanima se ispoljava mržnja i nasilje iz mržnje, što su drastični oblici islamofobije. U islamofobiju ne spada opravdano kritiziranje muslimana za djela kriminala, korupcije i terorizma. Kritika protiv zloupotrebe islama u političke svrhe nije islamofobija. Kritizirati i strogo osuđivati muslimane za kriminalna djela jeste obaveza muslimana, jednako kao i pripadnika drugih kultura i vjera.

Cijeni se da muslimani čine pet posto ukupnog evropskog stanovništva. Po Evropi su muslimani unutar sebe podijeljeni po raznim osnovama. Različitog su državnog porijekla i nacionalne pripadnosti. Podijeljeni su po mezhebima, a najbrojniji su šiiti i suniti. I mezhebi unutar sebe podijeljeni su na frakcije, uglavnom na političkoj osnovi.

Većina muslimana poznaje jezike evropskih država u kojima žive. Dio njih novi su državljani zemalja u koje su došli, a ostali pripadaju drugim, trećim… generacijama doseljenika iz muslimanskih u evropske zemlje. Procentualno, najviše ih ima u Francuskoj i Švedskoj, gdje čine osam posto stanovništva, a u Njemačkoj i Velikoj Britaniji šest posto. Većinom su dobro integrirani u društva država gdje se nalaze. Izloženi su raznim neugodnostima zbog islamofobije.

U nekim zemljama Evrope suspendirana su prava nošenja burki, nikaba ili bilo kakvih drugih odjevnih predmeta, što se opravdava sigurnosnim razlozima prepoznavanja ljudi u vezi s djelovanjem sigurnosnih službi, jer je iz istih razloga zabranjeno nošenje zaštitnih kaciga.

U evropskim zemljama muslimani su interno organizirani prema zemljama porijekla. Tako, naprimjer, u okviru Islamske zajednice u BiH Bošnjaci su u evropskim zemljama organizirani kroz Islamsku zajednicu u Njemačkoj, Francuskoj, Švedskoj… Kao evropski narod, u svim zemljama Evrope Bošnjaci doprinose prevazilaženju predrasuda kojih ima o muslimanima uopće. Po osnovu svog evropskog identiteta, oni se uspješno integriraju u društva zemalja u kojima su odlučili da žive i rade. Takvo stanje treba doprinijeti otklanjanju prepreke integraciji BiH u EU koje postoje zbog islamofobije.

Islamofobiji kao problemu aktuelnog stanja u EU doprinose brojni i teški slučajevi ISIL-ovih terorističkih napada, kao što je bio serijski teroristički bombaški napad na crkve u Šri Lanki 21. aprila 2019. godine, upravo u vrijeme katoličkog uskršnjeg praznika. U tom terorističkom napadu poginulo je najmanje 321 osoba, među kojima i 39 stranaca iz 12 zemalja. Bilo je oko 500 ranjenih. Tim povodom, čelnici muslimanske zajednice u Šri Lanki, vjerski i politički lideri, kao i predstavnici muslimanskih intelektualaca posjetili su kardinala u Šri Lanki. Izrazili su solidarnost s katolicima.

U islamofobiju spada generalizacija putem optužbi da postoji “islamski terorizam”, podstrekavanje da se prema svim muslimanima ispoljava sumnja da su teroristički rizik, da se po tom osnovu diskriminiraju i podvrgavaju sistemskom preziru od strane institucija državnog aparata. U uvjetima islamofobije muslimani i njihove vrijednosti postali su meta terorista. Na muslimanske vrijednosti terorističkim metodama napadaju i osobe koje sebe identificiraju da su muslimani, a teroristi su ISIL-a, odnosno oni predstavljaju opasne neprijatelje islama, muslimana, muslimanskih naroda i država.

Muslimani širom Evrope strepe od eventualnih terorističkih napada jer znaju da, ko god učini terorističko djelo, bez obzira da li je musliman ili ne, prije rezultata istrage okrivljuju se i optužuju muslimani. Pored ostalog i zato što su muslimani najviše zainteresirani da u svojim sredinama preveniraju ekstremizam, da se iskorijeni naopako tumačenje islama i negativan odnos muslimana prema nemuslimanima.

Islamofobija bi postojala i bez radikalnog tumačenja islama, ali su slučajevi terorističkih organizacija kao što je ISIL islamofobiju radikalizirali i proširili do neslućenih razmjera. Vjerovatno je da će se teško razjasniti od kuda potječe izopačeno, radikalno tumačenje islama koje proizvodi i motivira takozvane “islamske” teroriste, ali je sigurno da takva ponašanja nemaju uporište u suštinskim vrijednostima islama, da su takva ponašanja s posljedicama muslimanskog samougrožavanja i da proizvode posljedicu motiviranja islamofobije usmjerene s ciljem izvanjskog ugrožavanja muslimana.

Ako muslimani u Evropi budu uspješni u preveniranju svog samougrožavanja prevazilazeći radikalno tumačenje islama, bit će uspješniji, jači i uvjerljiviji u borbi protiv islamofobije, koja proizvodi politiku i praksu izvanjskog ugrožavanja. Dakle, u borbi protiv islamofobije svoje zadaće trebaju imati svi muslimani.

PROČITAJTE I...

I zato, sve nas hrabri što se, uslijed masovnog širenja virusa korone među Bošnjacima u Sandžaku, na sarajevskoj Vijećnici emitira slika podrške, sandžačke zastave s ljiljanima i polumjesecom na kojoj piše “Jedno srce – jedan narod”. Dušmani laju i negoduju. Uzalud im je jer – sve dok je jednog srca, bit će i jednog naroda.

Normalnog čovjeka ovakav suludi politički avanturizam, odsustvo zdravog razuma i nebriga spram sugrađana ostavlja bez riječi. Kako je moguće da je ovdašnja, uglavnom sarajevska, opozicija spremna raditi protiv interesa države i Bošnjaka, importirati političku nestabilnost te se još i kockati sa životima hiljada sugrađana i vlastitih glasača? Ko su ti ljudi, da li su normalni, imaju li barem mrvu pameti ili morala?

PRIDRUŽITE SE DISKUSIJI

Podržite nas na Facebooku!