Gdje je puklo za muslimane

Dijelovi intrigantnog predavanja princa Gazija ibn Muhammeda ibn Talala obrađuju se na način koji nama nije razumljiv i s kojim se možda ne bismo složili. Međutim, razlog zašto pišemo ovaj tekst jeste što nam njegove “dijagnoze” mogu pomoći da razumijemo današnje muslimansko stanje i stanje Bliskog istoka. Istaći ćemo dijelove koji bi nama mogli biti naročito interesantni

Piše: Hišam HAFIZOVIĆ

Princ Gazi ibn Muhammed ibn Talal u svakom je smislu neobičan arapski princ. Princ koji je amidžić sadašnjeg jordanskog kralja, osim što je obnašao i obnaša više savjetničkih funkcija tokom vladavine rahmetli kralja Husejna i sadašnjeg kralja Abdullaha, pokretač je velikog broja projekata i inicijativa iz oblasti vjere (među kojima su i međureligijski projekti), edukacije i kulture. Trenutno je savjetnik za vjerska i kulturna pitanja i lični izaslanik jordanskog kralja Abdullaha II. Jedan od projekata u kojem je odigrao značajnu ulogu jeste “Ammanska poruka”. Profesor je filozofije i ima dva doktorata (azharski i kembridžski), od kojih je jedan (Ljubav u Kur'anu) preveden i kod nas.

17. novembra 2015. godine održao je na Institutu za Bliski istok pri Nacionalnom univerzitetu Singapura predavanje o političkim, sociološkim, kulturnim i vjerskim promjenama na Bliskom istoku tokom 25 godina. Predavanje nosi naslov Gdje je puklo? (What Has Broken?). Ono je objavljeno kao publikacija Vakufa princa Gazija za kur'ansku misao.

Na početku predavanja naglašava da ga ne drži u svojstvu savjetnika kralja Abdullaha II. Za predavanje sam kaže da ga iznosi u širokim i provokativnim generalizacijama koje u dosta slučajeva mogu biti pobijene, ali da identificira velika kretanja koja su generalno istinita i značajna u širem smislu. U podnaslovima se bavi time gdje je “puklo” u politici, u društvu, u kulturi, u življenju vjere, gdje nije “puklo”, zašto je “puklo” i kako popraviti stvari. Odlično dijagnosticira neke od problema arapskog svijeta, od kojih su neki problemi čitavog muslimanskog svijeta. Za razliku od dijagnoza, rješenja nije naročito razradio.

Neke dijelove obrađuje na način koji nama nije razumljiv i s kojim se možda ne bismo složili. Međutim, razlog zašto pišemo ovaj tekst jeste što nam njegove “dijagnoze” mogu pomoći da razumijemo današnje muslimansko stanje i stanje Bliskog istoka. Istaći ćemo dijelove koji bi nama mogli biti naročito interesantni, a poznavaoci engleskog jezika mogu ga pročitati u cijelosti na linku navedenom na kraju teksta.

ARAPSKA JE EKONOMIJA UŽASNA

U poglavlju Gdje je puklo u politici? obrađuje 10 tema. Među njima možemo istaći temu Arapska ekonomija, gdje kaže: “Suočimo se s tim, arapska je ekonomija užasna. (…) Arapska ekonomija nikada nije bila dovoljno jaka da bi se za nju moglo reći da je u njoj ‘puklo’, međutim, arapske nacije pojedinačno nisu uspjele pokrenuti bilo kakvu stvarno konkurentnu tešku industriju ili značajan izvoz koji se ne temelji na prodaji prirodnih resursa. U suštini, arapske države se dijele na bogate (koje izvoze naftu i gas) i siromašne (koje se oslanjaju na turizam, poljoprivredu, minerale i pomoć). Pored toga što izvoze više od 50% svjetske nafte, BDP 21 države arapskog svijeta (s 400 miliona stanovnika i 13 miliona km² teritorije) manji je od njemačkog (s 82 miliona stanovnika i 357.000 km² teritorije). Kada cijene nafte i gasa padnu, BDP svih država Arapske lige približan je holandskom (s 16 miliona stanovnika i teritorijom manjom od 42.000 km²). Ekonomisti kažu da su glavni razlozi za bogatstvo: institucije, kultura i geografija, lokacija i vrijeme. Pošto je Bliski istok prostran i nije pogođen tropskim bolestima, geografija još ne može biti glavni faktor. Stoga, neuspjeh uglavnom leži u bliskoistočnjacima, a ne kao što je to bilo u vremenu kolonijalizma – u vanjskim uzrocima.”

NACIONALNE DRŽAVE BEZ NACIJE

Iz teme Nacionalne države bez nacije (države čiji stanovnici sebe ne smatraju nacijom) istaći ćemo dio: “Treba naglasiti da ono što mislim pod nacijom može biti – mada u principu nije – narod povezan zajedničkom vjerom, pravcem u vjeri, rasom, plemenom, jezikom, kulturom ili historijom. To je prije narod povezan osjećajem zajedništva: prividna racionalizacija pripadanja zajedničkoj vjeri, pravcu u vjeri, rasi, plemenu i sl. Primjer za ovo što hoću reći jeste Somalija: Somalija u osnovi ima jednu vjeru, jedan pravac u vjeri, jedan jezik, jednu kulturu, jednu historiju i šest plemena (4 velika i 2 mala). Pored toga, tokom 20. stoljeća vjerovatno je bila najgora propala nacija-država na svijetu. Nasuprot tome, SAD je sastavljena od čitave lepeze vjera, vjerskih pravaca, rasa, plemena, jezika, kultura, historija, pa je i pored toga tokom 20. stoljeća bila najjača nacija na svijetu upravo zbog ponosnog osjećaja zajedništva.”

DEMOGRAFSKA EKSPLOZIJA

U poglavlju Gdje je puklo u društvu? prvu temu naslovljava kao Demografska eksplozija. Navodi podatke iz izvještaja Organizacije za ekonomsku saradnju i razvoj (OECD) i Svjetske banke, prema kojima je od 1999. do 2008. godine u 17 bliskoistočnih zemalja broj stanovnika porastao za 44%. U istom je periodu u Evropi porastao za 5%, u Kini za 10%, a u Indiji za 34%. Za 25 godina povećanje je oko 66%. “Jasno je da ovo samo po sebi vodi svakoj vrsti napinjanja društvenih i ekonomskih granica i kapaciteta, naročito u pogledu siromaštva, nezaposlenosti, zdravstvene zaštite, stanovanja, urbanizacije, ekonomske nejednakosti, obrazovanja i društvenog nezadovoljstva.”

UNIVERZITETI

U poglavlju Gdje je puklo u kulturi? jedna od tema nosi naslov Univerziteti. Globalna rangiranja univerziteta (o kojima se posljednjih godina dosta govorilo u stručnoj i široj javnosti) generalno smatra golom industrijskom prevarom koja je osmišljena da bi podigla prestiž jedne države i donijela novac u obrazovni sistem mameći strane studente da dođu, studiraju, potpadnu pod utjecaj i troše novac.

U svakom od tih rangiranja favorizirani su univerziteti države čije je i rangiranje – bilo da je riječ o Amerikancima, Britancima, EU, Rusima, Francuzima pa čak i Saudijcima i Korejcima. Pri tome, svi imaju neke svoje parametre koji na ljestvici dižu baš njihove univerzitete. Za autora je najobjektivnije rangiranje Shanghai Jiao Tong University's Academic Ranking of World Universities, koje, promišljeno, nema kineskih univerziteta u prvih 100, ali ima 7 u drugih 100 i još 6 u trećih 100. (Radi se o rangiranju iz 2015. godine. U najnovijem je rangiranju Pekingški univerzitet u prvih 100.)

“Ipak, mora se reći da, po bilo kom razumnom kriteriju, nijedan bliskoistočni univerzitet (ako isključimo izraelske) nije među 100 najboljih na svijetu (osim možda nekih fakulteta Azhara i Karevijjuna), a moguće ni u prvih 300.” To je tako uprkos obećanjima svih univerziteta osnovanih od pedesetih do osamdesetih i uprkos milijardama potrošenim na neke univerzitete u Zaljevu.

“Za ovo postoje brojni razlozi koji uključuju političku nestabilnost: slabo finansiranje, slabo niže obrazovanje, slabu obuku nastavnika, odlazak najboljih studenata u inostranstvo, odseljavanje najboljih profesora u inostranstvo, nemogućnost da se privuku talenti, nepotizam, nepostojanje samostalnosti od lokalnog i vladinog pritiska, slaba akreditacija, slabe recenzije, slabe akademske časopise i skoro potpuni nedostatak naučnog istraživanja i razvoja. Kakav god izgovor ili razlog bio, na bliskoistočnim univerzitetima je ‘puklo, pa čak i kad uzmemo u obzir koliko su većina njih novi. Na Bliskom istoku su Karevijjun u Fezu u Maroku, Azhar u Kairu i Zejtuna u Tunisu, koji su najstariji univerziteti na svijetu, a u određenim disciplinama (…) i najbolji, ali se jako slabo finansiraju”, piše u svom radu.

Na Zapadu se potencira da su najstariji univerziteti Bolonja, Oxford, Pariz i Cambridge, a da su muslimanski univerziteti ustvari bile medrese, kao da prva evropska učilišta nisu bila vjerska učilišta?! Ovo o čemu autor govori dovoljno je povezati s činjenicom da su prvi evropski univerziteti nastali na području koje je ranije bilo muslimansko, ili u njegovoj neposrednoj blizini (Španija, Francuska, Italija; jedini je izuzetak Britanija), a da je riječ univerzitet (tada, a i sada, često u zvaničnim nazivima nekih evropskih univerziteta latinizirano universtas) ustvari kulturološka posuđenica i prijevod arapske riječi dža'mia. Tvrditi da je Evropa u 13. stoljeću došla s nečim tako originalnim u domenu obrazovanja bez ikakvog “prepisivanja” totalno je nepoznavanje evropskog “mračnog doba”, kako sami Evropljani kršćanskog kulturnog kruga nazivaju srednji vijek.

RJEŠENJE

Za rješenje autor nudi dva lijeka: jedan je općeg, a drugi pojedinačnog karaktera. Opći lijek vidi u vraćanju muslimana šuri (konsenzusu). Mada u šuri prepoznaje one temelje na kojima je sazdana demokratija, on između njih ne povlači potpuni znak jednakosti i smatra da se u muslimanskom svijetu često pretvara u zauzimanje glasačkih kutija. Pojedinačni lijek vidi u smanjivanju ovisnosti o internetu i vraćanju realnom – nasuprot virtualnog života. Tekst završava dijelom 64. ajeta sure Jusuf: “Ali, Allah je najbolji čuvar i On je najmilostiviji!”

Cjeloviti tekst na engleskom jeziku može se naći na linku koji vodi Vakuf princa Gazija za kur'ansku misao: http://freeislamiccalligraphy.com/docs/151213-WhatHasBroken.pdf i ima 54 stranice manjeg formata.

PROČITAJTE I...

Važnost ovog procesa ne može se precijeniti upravo zbog veze FETÖ-a s pučem. Ta veza, koliko god bila jasna u Turskoj, (i dalje) jeste nejasna ili “nejasna” posmatračima izvan Turske. Strani izvještači, barem sudeći po tome kako se o početku suđenje izvještava u inostranstvu, potrudit će se da to tako (nejasno) i ostane

Islamski svijet ima ljudske i materijalne resurse više nego dovoljne za napredak. Postavlja se pitanje kako je onda moguće da je od 20 najvećih svjetskih ekonomija tek jedna muslimanska (Turska)? Od 100 najelitnijih univerziteta u svijetu nema niti jednog iz muslimanske zemlje. Stopa nepismenosti među najvećim je kod muslimana. Od ukupnog broja prijavljenih patenata, zanemariv je broj iz islamskog svijeta. Najveće žrtve današnjih ratova, odnosno kriznih žarišta, uglavnom su muslimanske (Sirija, Irak, Jemen, Mianmar...)

PRIDRUŽITE SE DISKUSIJI

Podržite nas na Facebooku!