Kada je 28. maja 2024. godine španski premijer Pedro Sanchez zvanično objavio da Španija priznaje državu Palestinu, svijet je to vidio kao jedan od najsmjelijih diplomatskih poteza u novijoj evropskoj historiji. Dok se veći dio Zapada držao oprezne linije čekanja, Madrid je odlučio da "preuzme odgovornost", kako je to Sanchez formulirao u svom obraćanju. No, pitanje koje se nameće nije samo "šta", već "zašto" je baš Španija postala najglasniji zagovornik palestinske državnosti unutar Evropske unije.

Razlozi su duboko ukorijenjeni u tri ključna stuba – historijskom nasljeđu, unutrašnjim političkim pritiscima i želji za globalnim diplomatskim liderstvom.

Historijski "arapski most"

Za razliku od mnogih zapadnoevropskih susjeda, Španija decenijama njeguјe specifične odnose s arapskim svijetom. Tokom diktature Francisca Franca, Španija je bila međunarodno izolirana. Da bi probio tu blokadu i obezbijedio energetsku sigurnost, tj. naftu, Madrid se okrenuo arapskim nacijama, odbijajući da prizna državu Izrael sve do 1986. godine. Ova historijska bliskost stvorila je "orijentalistički sentiment" i duboku solidarnost s palestinskim pitanjem koja je nadživjela diktaturu i postala dio španske demokratske vanjske politike.

Španija je također bila domaćin čuvene Madridske mirovne konferencije 1991. godine, koja je postavila temelje za sporazume iz Osla. Zbog toga zvanični Madrid svoj današnji potez vidi ne kao radikalni zaokret, već kao logičan nastavak svoje uloge medijatora na Mediteranu.

Unutrašnja politika i glas naroda

Aktuelna vlada Pedra Sancheza počiva na krhkoj koaliciji s ljevičarskim pokretom Sumar, koji je priznavanje Palestine postavio kao jedan od ključnih uslova za saradnju. Međutim, podrška Palestini u Španiji prevazilazi partijske linije. Prema istraživanjima agencije Simple Logica, oko 60 posto Španaca osudilo je izraelsku ofanzivu u Gazi, a javno mnijenje je tradicionalno naklonjeno palestinskoj borbi, često povlačeći paralele između borbe za nacionalno samoodređenje i sopstvenih historijskih iskustava.

Napad na konvoj organizacije World Central Kitchen, koju vodi proslavljeni španski kuhar Jose Andres, bio je dodatni katalizator koji je ubrzao odluku vlade, pretvarajući diplomatsku teoriju u hitnu moralnu obavezu.

Pravo, a ne presedan

Često se postavlja pitanje zašto Španija priznaje Palestinu, a ne priznaje Kosovo. Španska diplomatija je ovdje veoma jasna. Prema zvaničnom stavu Ministarstva vanjskih poslova ove zemlje, Palestina se ne smatra separatističkim pokretom unutar države, kao što Madrid, interesantno, doživljava Kosovo u odnosu na Srbiju ili Kataloniju u odnosu na Španiju, već teritorijom koja nikada pravno nije bila dio države Izrael. Pozivajući se na granice iz 1967. godine, Sanchez insistira na tome da je priznanje čin poštovanja međunarodnog prava i jedini put ka "rješenju s dvije države" koje garantira bezbjednost i Izraelu i Palestini.

Špansko "ne" ravnodušnosti, kako je to rekao ministar vanjskih poslova Jose Manuel Albares, pokušaj je da se Evropska unija pokrene s mrtve tačke. Madrid vjeruje da mir nije moguć bez ravnopravnosti strana u pregovorima. Dok tenzije s Tel Avivom rastu, Španija ostaje pri stavu da je priznanje Palestine "čin historijske pravde", ali i jedini pragmatičan alat za zaustavljanje decenijskog ciklusa nasilja.