Transatlantski savez je na konopcima. Decenijama je američka moć garantirala evropsku integraciju, ali Trumpova administracija je jasno stavila do znanja da SAD više nisu zainteresirane da budu garant evropske sigurnosti. Uz prijetnje carinama i smanjenje finansiranja Ukrajine, poruka je da prvi put u osam decenija Evropa stoji sama.

Evropske države su ranjive na rusku agresiju, a iako su se članice NATO-a složile da povećaju potrošnju na 3,5 posto BDP-a do 2035. godine, novac nije jedini problem. Problem je strukturalne prirode – evropske vojske su dizajnirane kao pomoćne snage SAD-u i nisu sposobne samostalno braniti kontinent. Rješenje je u integraciji odbrambenih napora kroz Evropsku uniju. Vrijeme je da EU postane evropski Pentagon.

Stub snage

Ovo nije prvi put da se Evropa suočava s povlačenjem SAD-a. Kasnih 1940-ih, Washington je želio vratiti trupe kući, a prvobitni plan nije bio NATO, već izgradnja ujedinjene Evrope kao "treće sile". Robert Schuman je 1950. predložio integraciju industrija neophodnih za rat, a 1952. je potpisan ugovor o stvaranju zajedničke evropske vojske sa zajedničkim budžetom.

Međutim, francuski parlament je 1954. blokirao ovaj plan zbog straha od gubitka suvereniteta. Rezultat je bio ostanak američkih trupa i stvaranje NATO-a, koji je evropskim zemljama dao iluziju suvereniteta, dok je SAD zapravo donosio sve ključne odluke. Kasniji pokušaji EU integracije u odbrani, poput onih iz Maastrichta 1993. godine, ostali su u sjeni NATO-a jer je Washington insistirao na svom primatu.

Samostalni let

Danas se Evropa vraća u 1950-e. SAD odlazi, a Rusija prijeti. Izazov je premostiv, ali zahtijeva više od novca. Evropa ima 30 različitih vojski s različitom opremom, ali bez SAD-a NATO je prazna ljuštura kojoj nedostaju ključni kapaciteti poput transportnih aviona i tehnologije za nadzor.

Države na prvoj liniji, poput Poljske i Baltika, najviše su ugrožene, ali nacionalna povećanja budžeta nisu dovoljna. Zanimljivo je da ankete iz 2025. pokazuju da samo 19 posto građana vjeruje u svoje nacionalne vojske, dok 60 posto podržava zajedničku evropsku armiju. Tradicionalne sile poput Francuske, Velike Britanije i Njemačke suočavaju se s budžetskim deficitima ili historijskim pacifizmom, što ih sprečava da same preuzmu vodstvo, dovodeći do stvaranja manjih, neefikasnih regionalnih grupa.

Vojska administratora

EU ima resurse da se odbrani, ali mora prevladati birokratiju. Unija je već dokazala da može upravljati krizama – od nabavke vakcina za COVID-19 do rješavanja energetske krize nakon sabotaže Sjevernog toka. Podrška javnosti je ogromna – 80 posto Evropljana želi zajedničku odbrambenu politiku.

Glavna prepreka su nacionalna ministarstva odbrane koja se protive gubitku kontrole nad nabavkama i ugovorima. Ipak, integracija bi donijela ogromne uštede. Studija centra Bruegel pokazuje da bi zajednička nabavka prepolovila troškove ponovnog naoružavanja kroz ekonomiju obima. Politički lideri moraju izabrati između udovoljavanja birokratiji ili efikasne odbrane.

Zajednički napor

Osnaživanje EU ne znači kraj NATO-a. EU bi služila kao "Pentagon" – finansirala bi, organizirala i opremala trupe, dok bi NATO ostao komandna struktura, ali s evropskim kadrovima na čelu. Nacionalne vojske bi ostale srž odbrane, ali bi bile pojačane evropskim kapacitetima.

Jedno od rješenja je stvaranje snaga za brzi odgovor koje bi predvodile Italija i Španija. Također, neophodna je integracija vanjske politike kroz Evropsko vijeće sigurnosti i osnivanje EU obavještajne službe. Ako se neke članice, poput Mađarske, budu protivile, EU može koristiti modele poput Šengena – integraciju onih koji to žele.

Evropske države su se i udružile u Uniju jer su shvatile da same ne mogu preživjeti. Danas, dok se SAD povlači, jedini način da evropske nacije sačuvaju svoj suverenitet i budućnost jeste da aktiviraju punu moć evropskog projekta.