Agresija na Republiku Bosnu i Hercegovinu od 1992. do 1995. godine nije predstavljala samo kopnenu vojnu operaciju već i pažljivo organizovanu primjenu jedinstvenog sistema komandovanja, kontrole i nadzora zračnog prostora koji je obuhvatao teritoriju Bosne i Hercegovine i Savezne Republike Jugoslavije. U tom sistemu posebno mjesto zauzimale su jedinice vazdušnog osmatranja, javljanja i navođenja (VOJIN) Vojske Republike Srpske, koje su funkcionisale kao sastavni dio šire mreže Ratnog vazduhoplovstva i protivvazdušne odbrane SR Jugoslavije.

Naslijeđena infrastruktura bivše JNA omogućila je da Republika Srpska već u prvim mjesecima rata raspolaže razvijenom mrežom radarskih položaja na Plješevici, Kozari, Jahorini i Nevesinju. Iako su formalno bili pod komandom Vojske Republike Srpske, ovi radarski položaji bili su tehnički kompatibilni sa sistemima RV i PVO SR Jugoslavije, koristeći identične standarde prenosa podataka, automatizacije i komandovanja. Time je uspostavljen jedinstven sistem kontrole vazdušnog prostora koji nije poznavao administrativne granice između Bosne i Hercegovine i SR Jugoslavije.

Ključnu ulogu u tom procesu imao je sistem automatizacije AS-84 instaliran na Ratnom komandnom mjestu RV i PVO na Jahorini. Njegova funkcija nije bila samo prikupljanje radarskih podataka već njihova automatska obrada, identifikacija ciljeva i distribucija prema komandnim centrima protivvazdušne odbrane. Nakon uvođenja kabine automatizacije AK-76 u Banjoj Luci 1993. godine, istočni i zapadni dio Republike Srpske povezani su u jedinstvenu automatizovanu mrežu koja je omogućila formiranje objedinjene radarske slike vazdušnog prostora.

Posebno je značajno da razvoj kabine AK-76 predstavlja domaću modifikaciju elemenata sistema AS-75, čime je nadoknađen nedostatak originalnih sistema automatizacije. Ovakvo tehničko rješenje omogućilo je da Vojska Republike Srpske zadrži visok nivo situacione svjesnosti uprkos međunarodnim sankcijama i otežanoj nabavci vojne opreme. Time je sistem VOJIN postao jedan od tehnološki najorganizovanijih segmenata VRS.

Operativno jezgro sistema činile su četiri radarske čete. Radar na Plješevici, opremljen radarom MARCONI S-654, velikom antenom S-1020, visinomerom S-613 i kabinom Furnus, predstavljao je najmoderniji radarski kompleks u sastavu VRS. Njegova geografska pozicija omogućavala je osmatranje gotovo cijelog vazdušnog prostora Bosne i Hercegovine, velikog dijela Hrvatske, kao i prostora zapadne Srbije. Pored toga, sekundarni radar bio je povezan i sa sistemima civilne kontrole letenja u Beogradu, što dodatno potvrđuje tehničku povezanost vojnih i civilnih struktura SR Jugoslavije.

Na Kozari je prvobitno stanje bilo znatno nepovoljnije zbog neispravnosti američkog radara AN/TPS-70 i smanjene efikasnosti AN/TPS-63. Međutim, vrlo brzo je izvršeno ojačavanje položaja instaliranjem kompletnog radarskog sistema MARCONI S-654, čime je uspostavljena puna sposobnost osmatranja zapadnog dijela Bosne i Hercegovine. Time je eliminisana jedna od najvećih praznina u radarskom pokrivanju.

Jahorina je, osim komandne funkcije, predstavljala centralnu tačku za objedinjavanje radarskih podataka. Iako radar MARCONI S-605 zbog zastarjelog procesora Anvil nije mogao ostvariti potpunu automatizaciju, njegovi podaci su preko ekstraktora CD-2 automatski slani u sistem AS-84 gdje su formirani jedinstveni tragovi ciljeva. Ovakvo rješenje pokazuje visok stepen integracije različitih generacija sovjetske i domaće radarske tehnologije.

Na jugu Bosne i Hercegovine radar MARCONI S-604H kod Nevesinja osiguravao je nadzor vazdušnog prostora prema Jadranu, Hercegovini i Crnoj Gori. Iako je radio u poluautomatskom režimu, predstavljao je važnu komponentu ukupnog sistema ranog upozorenja.

Vrijednost ovakve mreže nije bila samo u pojedinačnim radarima već u njihovoj međusobnoj povezanosti. Sistem je omogućavao kontinuirano praćenje vazdušne situacije, automatsko formiranje tragova, njihovu distribuciju prema komandnim mjestima i pravovremeno upozoravanje jedinica protivvazdušne odbrane. Uprkos činjenici da VRS nije raspolagala lovačkom avijacijom, radarski podaci korišteni su za navođenje raketnih jedinica PVO, koordinaciju borbenih dejstava i povremeno usmjeravanje jurišne avijacije J-21 Jastreb i J-22 Orao.

Poseban značaj imao je program "Žbun", razvijen u Institutu "Mihajlo Pupin", koji je omogućio automatski prenos podataka čak i u uslovima kada nije postojao puni sistem automatizacije. Time je održana funkcionalnost zapadnog dijela radarske mreže sve do završetka razvoja kabine AK-76. Ovakva rješenja pokazuju da je tokom rata postojala stalna tehnička saradnja između stručnih institucija u Beogradu i vojnih struktura VRS.

Istovremeno, sistem je bio izuzetno fleksibilan. Radari P-12, P-15, P-35, visinomjeri PRV-11 i skraćene konfiguracije MARCONI S-605 po potrebi su premještani na različite položaje radi popunjavanja radarskih praznina ili podrške konkretnim borbenim operacijama. Takva mobilnost povećavala je otpornost sistema na izviđanje i protivradarska dejstva NATO-a.

Sve navedeno potvrđuje da sistem VOJIN VRS nije bio izolovana vojna struktura već funkcionalni dio šireg sistema kontrole vazdušnog prostora kojim je raspolagala Savezna Republika Jugoslavija. Tehnička kompatibilnost, identični sistemi automatizacije, zajednički razvoj softvera i kontinuirana razmjena radarskih podataka omogućili su stvaranje jedinstvene operativne slike vazdušnog prostora zapadnog Balkana. Takav nivo integracije prevazilazio je okvire uobičajene vojne saradnje i predstavljao je jedan od ključnih elemenata koji su omogućili dugotrajno održavanje borbenih sposobnosti Vojske Republike Srpske tokom agresije na Republiku Bosnu i Hercegovinu.

Tek tokom završne faze rata, nakon operacije "Oluja", vazdušne kampanje NATO-a protiv položaja Vojske Republike Srpske krajem avgusta 1995. godine i istovremenih kopnenih ofanziva Armije Republike Bosne i Hercegovine, Hrvatskog vijeća obrane i Hrvatske vojske, dolazi do postepenog urušavanja ove radarsko-komandne mreže. Gubitak pojedinih radarskih položaja, uništavanje komunikacijskih čvorišta i smanjenje tehničkih kapaciteta doveli su do degradacije sistema koji je prethodne tri godine predstavljao jedan od najvažnijih elemenata komandovanja i protivvazdušne odbrane snaga bosanskih Srba.

Međutim, činjenica da je takav sistem uspješno funkcionisao gotovo tokom cijelog rata jasno ukazuje da je agresija na Bosnu i Hercegovinu bila podržana jedinstvenom infrastrukturom vazdušnog osmatranja i komandovanja naslijeđenom od JNA, čiji su ključni segmenti ostali pod neposrednim ili posrednim uticajem vojnih struktura Savezne Republike Jugoslavije.