Kraj je aprila, a Vlada FBiH se već zadužila ili je pokrenula proceduru zaduženja u iznosu većem od dvije milijarde KM.

Od ukupnog iznosa od 2,151 milijardu KM već ostvarenog ili pokrenutog zaduženja, 325 miliona KM odnosi na kratkoročna zaduženja, dok se 1,826 milijardi KM odnosi na dugoročna zaduženja, uključujući planiranu emisiju euroobveznica od 800 miliona eura, odnosno otprilike 1,56 milijardi KM. Drugim riječima, u prva četiri mjeseca godine Vlada je otvorila gotovo cijeli arsenal dužničkih instrumenata, od kratkoročnih kredita kod banaka, trezorskih zapisa, obveznica, komercijalnih kredita i pripreme izlaska na međunarodno tržište kapitala.

Problem nije samo u samom iznosu, već u strukturi i namjeni zaduženja. Budžet FBiH za 2026. godinu iznosi otprilike 8,9 milijardi KM, ali se značajan dio tog budžeta ne oslanja na realne prihode, nego na nova zaduženja. Realni prihodi iznose otprilike 6,56 milijardi KM, dok se ostatak namiruje kreditima i emisijama vrijednosnih papira. To znači da se javna potrošnja ne finansira primarno iz onoga što Federacija stvarno prikupi, nego iz onoga što će građani, privreda i budući budžeti tek morati vraćati.

Prvi signal takve politike stigao je već 28. januara, kada je Vlada FBiH donijela odluke o kratkoročnom zaduženju od 125 miliona KM kod četiri banke: 50 miliona KM kod ASA Banke, 50 miliona KM kod Intesa Sanpaolo banke, 20 miliona KM kod Privredne banke i pet miliona KM kod Union banke. Rok vraćanja je kraj 2026. godine, uz kamatnu stopu od 1,99 posto. Već 20. februara uslijedio je novi paket: 200 miliona KM trezorskih zapisa i 200 miliona KM obveznica, odnosno ukupno 400 miliona KM novog zaduženja kroz tržište vrijednosnih papira. Javne informacije potvrđuju da se radilo o trezorskim zapisima od 40, 120 i 40 miliona KM, te obveznicama od 80, 50, 40 i 30 miliona KM s rokovima dospijeća od tri do deset godina.

Zatim je 18. marta uslijedio najkrupniji potez. Vlada FBiH je podržala pripremne aktivnosti za emisiju euroobveznica na Londonskoj berzi u iznosu do 800 miliona eura. Prema saopćenju same Vlade FBiH, Budžetom Federacije za 2026. planirani su primici od dugoročnog zaduživanja od 1.976.952.480 KM, od čega se na direktno vanjsko zaduživanje odnosi 1.564.664.000 KM, odnosno ekvivalent od 800 miliona eura.

Kredit od 50 miliona KM kod UniCredit banke, s rokom otplate od sedam godina, prema javno dostupnim informacijama namijenjen je za servisiranje unutrašnjeg duga Federacije BiH. Kamatna stopa je 3,19 posto godišnje i fiksna je. To znači da se dug ne smanjuje stvaranjem nove vrijednosti, investicijama ili reformama, nego se jedan dug zatvara drugim dugom. Takav model može privremeno održavati likvidnost budžeta, ali dugoročno proizvodi začarani krug u kojem nova vlast nasljeđuje stare rate, a građani dobijaju sve manje prostora za razvojne politike.

Ovdje se dolazi do suštine problema. Nije svako zaduženje loše. Vlast se može zadužiti za autoputeve, energetsku infrastrukturu, škole, bolnice, digitalizaciju, željeznice ili projekte koji povećavaju buduće prihode i produktivnost. Međutim, kada se zaduženje koristi za održavanje tekuće potrošnje i popunjavanje budžetskih rupa, onda kredit više nije razvojni instrument nego dokaz da postojeći model javne potrošnje ne može preživjeti bez stalnog dotoka tuđeg novca.

Upravo je to najopasniji aspekt budžetske politike Vlade FBiH. Federacija ulazi u godinu s budžetom koji je formalno velik, ali suštinski ranjiv, jer se njegov značajan dio oslanja na dug. Takav budžet može izgledati komotno na papiru, može omogućiti povećanu potrošnju, transfere i politički korisne isplate, ali njegova cijena dolazi kasnije kroz kamate, refinansiranja, pritisak na buduće budžete i manji prostor za stvarne reforme. To je finansijska verzija kupovine mira na rate, samo što račun ne plaća onaj ko ga danas potpisuje, nego oni koji dolaze poslije.

Indikativno je da se sve ovo dešava u izbornoj godini. Umjesto ozbiljne racionalizacije rashoda, reforme javnog sektora i preciznog razdvajanja razvojnih investicija od tekuće potrošnje, Vlada se odlučuje za najlakši politički put, a to je zadužiti se danas, potrošiti sutra i posljedice prebaciti na naredne godine.

Vlada FBiH bi javnosti morala jasno odgovoriti na nekoliko pitanja, a to su koji dio zaduženja ide u razvojne projekte, a koji u tekuću potrošnju, koliko će ukupno iznositi godišnje obaveze po osnovu kamata, šta će se desiti ako uslovi na međunarodnom tržištu kapitala budu nepovoljniji od očekivanih, te koji je plan smanjenja potrebe za novim kreditima u narednim godinama. Bez tih odgovora, priča o „stabilnosti budžeta” ostaje samo administrativno upakovana poruka da se sistem održava novim dugom.

Ako se javna potrošnja sve više finansira kreditima, onda vlast ne upravlja budžetom, nego odgađa suočavanje s njegovim stvarnim stanjem. A kada se u prva četiri mjeseca godine već dođe do više od dvije milijarde KM direktnih i planiranih zaduženja, onda je to alarm da je FBiH ušla u fazu u kojoj dug postaje osnovni mehanizam funkcionisanja.