Na trgovima od Londona do New Yorka, i od Ammana do Sarajeva, jedan slogan dominira propalestinskim skupovima: "From the river to the sea, Palestine will be free". Ova fraza, koja se odnosi na prostor između rijeke Jordan i Sredozemnog mora, postala je jedna od najeksplozivnijih političkih krilatica našeg vremena.

Prostor o kojem je riječ obuhvata nekadašnji Britanski mandat nad Palestinom – teritoriju koja danas uključuje Izrael, Zapadnu obalu i Pojas Gaze. Kako navodi Jewish Currents, historija ovog slogana neraskidivo je vezana za razvoj palestinske nacionalne svijesti nakon katastrofe, tj. Nakbe 1948. godine.

Demontiranje cionizma

Iako autorstvo nije pripisano pojedincu, slogan je postao popularan 1960-ih kroz djelovanje Palestinske oslobodilačke organizacije (PLO). Prema Palestinskoj nacionalnoj povelji iz 1969. godine, cilj PLO-a bio je uspostavljanje jedinstvene, sekularne i demokratske države na cijeloj teritoriji historijske Palestine.

U tom periodu, slogan je izražavao odbacivanje plana o podjeli teritorije i zagovarao državu u kojoj bi, teoretski, muslimani, kršćani i Jevreji bili ravnopravni građani, ali uz potpuno demontiranje cionističkog političkog sistema.

Zanimljivo je da koncept "između rijeke i mora" nije bio isključivo palestinski. Decenijama prije, lider revizionističkog cionizma Ze'ev Jabotinsky pisao je o pravu Jevreja na obje obale Jordana.

Ovaj sentiment je kulminirao 1977. godine u originalnom manifestu partije Likud, koja je i danas na vlasti u Izraelu. U dokumentu koji citira Jewish Virtual Library, eksplicitno se navodi: "Između mora i Jordana bit će samo izraelski suverenitet." Ova paralela pokazuje da su obje strane u sukobu koristile istu geografsku odrednicu kako bi negirale pravo one druge na državnost.

Ulazak Hamasa u igru i sukob interpretacija

S početkom Prve intifade 1987. godine, poklič dobija novu, religioznu dimenziju kroz djelovanje Hamasa. Dok je prvobitna povelja Hamasa bila ispunjena nešto "nabrijanijim" tonom, u svom revidiranom političkom dokumentu iz 2017. godine, grupa je opet potvrdila slogan kao svoj strateški cilj: "Hamas odbacuje bilo koju alternativu punom i potpunom oslobađanju Palestine, od rijeke do mora", navodi se u dokumentu koji je analizirao Wilson Center.

Danas se svijet nalazi u dubokom rascjepu oko značenja ovih riječi.

U interpretaciji aktivista za ljudska prava, kao i za mnoge propalestinske demonstrante, slogan je poziv na kraj vojne okupacije, aparthejda i fragmentacije palestinskog naroda. Yousef Munayyer, poznati palestinsko-američki analitičar, tvrdi da je to zahtjev za državom u kojoj bi svi bili slobodni i jednaki.

Interpretacija proizraelskih organizacija, s druge strane, kao što je Anti-Defamation League (ADL) i American Jewish Committee (AJC), ocjenjuju slogan kao govor mržnje. Oni tvrde da poziv na Palestinu "od rijeke do mora" nužno znači eliminaciju Izraela kao jevrejske države, što interpretiraju kao poziv na genocid ili masovno protjerivanje.

Dok parlamenti nekih evropskih zemalja, poput Njemačke i Austrije, razmatraju ili su već uveli mjere za kriminalizaciju ovog slogana, on na ulicama širom svijeta ne gubi na snazi. Odjekujući kroz decenije, "From the river to the sea" ostaje moćan podsjetnik da u srcu bliskoistočnog konflikta leži borba za istu teritoriju koju oba naroda vide kao svoj jedini dom.