Nakon što je pozicija bosanskohercegovačkog sudije u Evropskom sudu za ljudska prava (ECHR) bila upražnjena punih pet godina, Parlamentarna skupština Vijeća Evrope (PACE) danas, 29. septembra 2026. godine, konačno bira nasljednika Farisa Vehabovića. Proces, obilježen hroničnom neefikasnošću domaćih institucija, ulazi u završnicu sa jasnim favoritom, ali i sa sjenom političkih nagodbi koje su prethodile slanju liste kandidata iz Sarajeva.

Parlamentarcima u Strasbourgu na raspolaganju je lista od tri imena koju je Predsjedništvo Bosne i Hercegovine, tek u januaru ove godine, usaglasilo i poslalo Vijeću Evrope: Svjetlana Milišić-Veličkovski, Mahir Muharemović i Predrag Raosavljević. Iako je konačni izbor na poslanicima koji glasaju tajno, nadležni Komitet PACE-a za izbor sudija je, nakon intervjua obavljenih 14. septembra u Parizu, velikom većinom glasova preporučio Svjetlanu Milišić-Veličkovski kao najkvalifikovanijeg kandidata. U praksi Parlamentarne skupštine, ovakva preporuka stručnog tijela, premda formalno neobavezujuća, gotovo po pravilu određuje ishod glasanja.

Dokumentacija i hronologija procesa, međutim, otkrivaju dublju priču o administrativnoj paralizi unutar Bosne i Hercegovine. Redovni devetogodišnji mandat sudije Farisa Vehabovića istekao je još u decembru 2021. godine. Petogodišnje kašnjenje u izboru njegovog nasljednika direktna je posljedica nemogućnosti vladajućih struktura da provedu domaću proceduru i usaglase listu kandidata. Sam proces unutar BiH bio je opterećen kritikama o netransparentnosti rada Komisije za izbor, što je zahtijevalo i dodatna pojašnjenja pred Savjetodavnim panelom Vijeća Evrope. Tek početkom ove godine, političkim dogovorom u Predsjedništvu BiH, odblokiran je proces koji je državu godinama ostavio bez punopravnog sudije u ključnoj evropskoj pravosudnoj instituciji.

Iako sudije u Strasbourgu djeluju kao nezavisni eksperti i ne predstavljaju države iz kojih dolaze, sam postupak izbora u Bosni i Hercegovini nikada nije lišen političkog interesa. Sastav finalne liste kandidata, koji odražava etničku i profesionalnu raznolikost, jasan je pokazatelj da je lista rezultat kompromisa unutar tročlanog Predsjedništva. Interes domaćih političkih elita je utoliko veći jer Evropski sud za ljudska prava donosi presude koje direktno zadiru u ustavno uređenje BiH, poput onih u predmetima Sejdić-Finci, Zornić ili Kovačević, koje nalažu suštinske promjene izbornog sistema i Ustava. Stoga, pitanje ko će u narednih devet godina sjediti u vijećima Suda u Strasbourgu i tumačiti Evropsku konvenciju o ljudskim pravima u kontekstu kompleksnog bosanskohercegovačkog uređenja, za domaće aktere predstavlja prvorazredno političko pitanje.

Za izbor u prvom krugu potrebna je apsolutna većina glasova članova Parlamentarne skupštine. Ukoliko nijedan kandidat ne osigura takvu podršku, ide se u drugi krug u kojem je za pobjedu dovoljna prosta većina. Novoizabrani sudija imat će mandat od devet godina bez mogućnosti reizbora, čime se zatvara poglavlje obilježeno institucionalnom blokadom koja je Bosnu i Hercegovinu godinama držala u čekaonici Vijeća Evrope.