Dvije male španske enklave na sjevernoj obali Afrike dugo su bile žarište u odnosima s Marokom, s kojim ti teritoriji graniče.
Jedine takve evropske teritorije na afričkom tlu uključuju autonomne gradske enklave Ceutu i Melillu, kao i Plazas de Soberanía – grupu stjenovitih ostrva uz marokansku obalu, među kojima su i ostrva Chafarinas, Alhucemas i Penon de Velez de la Gomera.
Dok Španija tvrdi da posjeduje ove enklave, Maroko ne priznaje španski suverenitet nad njima i zahtijeva njihov povratak od sticanja nezavisnosti od Francuske 1956. godine. Teritorijalni spor rezultirao je dugogodišnjim političkim tenzijama između Španije i Maroka.
Prošle sedmice, nakon što je više od 5.000 migranata prešlo granicu u špansku enklavu Ceutu, tenzije između Madrida i Rabata su se pojačale. Dok se većina vratila u Maroko, nekoliko hiljada ih je ove sedmice ostalo u Ceuti. Zašto onda Španija uopće ima te teritorije i kakva ih budućnost čeka?
Enklave Ceuta i Melilla, zajedno s nekoliko ostrvaca uz obalu Maroka, predstavljaju posljednje ostatke španskog kolonijalnog carstva, piše Al Jazeera.
Ceuta je prvi put došla pod portugalsku vlast 1415. godine, prije nego što je postala dio Španije 1580, dok je Melillu osvojio španski plemić 1497. Ceuta je ostala pod španskom kontrolom nakon što je Portugal ponovo stekao nezavisnost 1640. godine nakon dugog rata.
- Španija je dostigla svoj najveći obim u Latinskoj Americi, a gubitkom Kube, Kostarike i Filipina 1898. godine, preusmjerila je svoj uticaj na Afriku, iako ju je većina evropskih kolonijalnih sila već bila podijelila među sobom - objasnila je Yolanda Aixelà Cabré, antropologinja u IMF-CSIC-u u Barceloni.
Nakon dekolonizacije Afrike u prošlom vijeku, Ceuta i Melilla ostale su jedina područja pod evropskom vlašću na afričkom kopnu. Iako se geografski nalaze u Africi, enklave se smatraju španskom teritorijom i čine dio vanjske granice EU.
- Za Španiju je održavanje ovih enklava na sjevernoj obali Afrike fundamentalno na simboličkom nivou jer one jačaju špansku veličinu, njenu carsku prošlost koju država i dalje smatra nosiocem civilizacije nasuprot barbarstvu, što je pojam savršeno sažet u ponavljajućem diskursu da je Kristofor Kolumbo, predstavljajući katoličke monarhe, "otkrio' Ameriku" - rekla je ona.
Zašto enklave nisu pripale Maroku nakon sticanja nezavisnosti? Selim Balouati Lakhloufi je historičar i istraživač specijalizovan za historiju sjeverne Afrike i planinske regije Rif u sjevernom Maroku, koja se proteže duž mediteranske obale od Tangera do granice s Alžirom.
Rekao je da Ceuta i Melilla i dalje postoje kao odvojene teritorije jer njihovo porijeklo "prethodi modernom Maroku“.
- To su enklave koje su okupirane vijekovima - rekao je za Al Jazeeru.
No, otkako je 1956. godine stekao nezavisnost od Francuske – koju je Španija priznala, a zadržala svoje enklave – Maroko je dosljedno tvrdio da su teritorije Ceute i Melille, koje naziva "Sebtah i Melilah“, te Plazas de Soberanía, dio njegove teritorije i zahtijeva njihov povratak.
- Marokanska politička klasa to je oduvijek koristila kao argument za kritiku Španije - rekao je Lakhloufi.
Samir Bennis, viši politički savjetnik sa sjedištem u Washingtonu, suosnivač Morocco World Newsa i stručnjak za marokansku vanjsku politiku, rekao je da su od sticanja nezavisnosti marokanski teritorijalni zahtjevi nad Ceutom i Melillom često bili u središtu složenih odnosa između Španije i Maroka.
- Možda ovo pitanje ne bi imalo isti štetan efekat na bilateralne odnose da su marokanski lideri pokazali veću odlučnost početkom 1960-ih, tokom vrhunca perioda dekolonizacije, da to pitanje iznesu pred Ujedinjene nacije i traže priznanje ova dva grada kao kolonijalnih teritorija koje treba osloboditi od bilo kakvog stranog prisustva - rekao je on.
Objasnio je da su, međutim, postojala dva važna faktora koja su navela marokanske vlasti da se suzdrže od ovog smjera u svojim nastojanjima da obnove teritorijalni integritet zemlje.
- Prvi je bio sam obim teritorijalnih sporova između Španije i Maroka. S obzirom na poteškoće s kojima se Maroko suočavao istovremeno osporavajući špansku kontrolu nad nekoliko teritorija, marokanska vlada odlučila je djelovati postepeno u svojim naporima da povrati dijelove marokanske teritorije koji su ostali pod španskom vlašću.
Drugi faktor koji je naveo marokansko rukovodstvo da odgodi rješavanje pitanja Ceute i Melille bila je spremnost koju su pokazale španske vlasti da postepeno riješe svoje teritorijalne sporove s Marokom. Na kraju se ova strategija pokazala vrlo korisnom za zaštitu španskih interesa u ta dva grada - dodao je Bennis.
Koliko je jaka pretenzija Maroka na ove enklave? Marokanski zahtjevi za te teritorije relativno su slabi, rekao je Bennis. Ali "zemlja se može pozvati na niz historijskih, geografskih i ljudskih argumenata koji bacaju sumnju na poziciju Španije“.
Jamie Trinidad, saradnik i direktor studija prava na Wolfson Collegeu Univerziteta u Cambridgeu, također je rekao da je marokanski zahtjev za tim teritorijama slab prema međunarodnom pravu.
- To je politički, a ne pravni zahtjev, sličan španskom zahtjevu za Gibraltar, koji se nalazi s druge strane tjesnaca od Ceute - rekao je.
Gibraltar je britanska prekomorska teritorija.
U 1970-im godinama, Maroko je zatražio od UN-a da uvrsti teritorije na listu 'nesamoupravnih teritorija' koje nadgleda Posebni komitet UN-a za dekolonizaciju, ali UN je ignorisao marokanski zahtjev, dodao je. U Ceuti živi oko 84.000 ljudi, a u Melilli 86.000.
U španskom posjedu od 1580. godine, Ceuta je dom miješane populacije kršćana i muslimana, španskih i marokanskih stanovnika te radnika koji žive i rade u relativnom skladu. No, nakon što je prošle sedmice na hiljade migranata ilegalno ušlo u Ceutu, podjele i tenzije u enklavi su porasle.
Stotine stanovnika okupilo se u nedjelju – dva dana nakon naglog porasta broja migranata u Ceuti – kako bi se usprotivili planiranom skupu ekstremne desnice protiv migranata, prisiljavajući organizatore da otkažu događaj.
- Pola sam kršćanka, pola muslimanka, kao i mnogi u Ceuti. Živimo mirno zajedno. Ali brojke su ovaj put bile zastrašujuće - rekla je stanovnica Ceute Isabel za Al Jazeeru tokom vikenda.
Melilla, koja je u španskom posjedu od 1497, dom je i španskim i marokanskim stanovnicima, kao i malim jevrejskim i sindskim zajednicama, od kojih su potonje dijaspora hinduističkih trgovaca koji su stigli nakon podjele Indije 1947. godine.
Na Plazas de Soberanía uglavnom živi špansko vojno osoblje.
Lakhloufi je istakao da ankete pokazuju da velika većina ljudi koji žive u Ceuti i Melilli želi ostati dio Španije.
- To se dosljedno odražava u javnom mnijenju i u nedostatku bilo kakvog značajnijeg političkog pokreta koji zagovara promjenu suvereniteta. Čak i stanovništvo marokanskog porijekla želi ostati špansko i evropsko. To je zato što je razlika u socijalnoj zaštiti između Maroka i ovih gradova zaista velika - rekao je.
Prema španskoj vladi, Ceuta i Melilla dio su šengenskog prostora, koji garantuje slobodu kretanja unutar EU, ali podliježu posebnom šengenskom režimu. Ljudi koji putuju između enklava i kopnene Španije prolaze odvojene granične kontrole.
- Šengenske kontrole provode se pri izlasku morem ili zrakom, jedine dvije dostupne rute. Stoga niko ne može putovati iz Ceute ili Melille u kopnenu Španiju a da ga Nacionalna policija ne identifikuje u luci ili na aerodromu.
Osim toga, operateri trajekata i aviokompanije dužni su provjeriti putne dokumente - navodi se u dokumentu španske vlade.
U martu 2022. španski premijer Pedro Sanchez pisao je marokanskom kralju, potvrđujući špansku podršku marokanskom suverenitetu nad Zapadnom Saharom, nad kojom se Španija odrekla kontrole 1975. godine.
Sanchez je rekao da je ovo "najozbiljnija, najrealnija i najvjerodostojnija“ inicijativa za rješavanje višedecenijskog spora oko te velike afričke teritorije te proglasio "novu fazu“ u zategnutim odnosima Španije s Marokom.
Cabré je stoga rekla da bi nakon prošlosedmičnog ogromnog priliva migranata u Ceutu, Španija u konačnici mogla prepustiti suverenitet Maroku.
- Samo njihovo prisustvo je neodrživa historijska anomalija u vrijeme kada se dekolonizacija evropskih država promoviše na svim nivoima, poput vraćanja predmeta ukradenih tokom kolonijalizma od strane evropskih zemalja i priznavanja prava državljanstva svojih bivših kolonija - rekla je ona.
Ali Lakhloufi ne očekuje temeljnu promjenu španske politike prema enklavama.
- Ono što bi se moglo promijeniti jeste način na koji Španija upravlja svojim odnosima s Marokom, posebno u pogledu upravljanja granicama, migracija i sigurnosne saradnje.
Međutim, taktičke prilagodbe ne treba miješati s promjenom u dugogodišnjem stavu Španije o suverenitetu. Obično Maroko vrši pritisak na granice, a ne Španija -, rekao je on.
Početna
Najnovije
Najčitanije
Na vrh