O bestijalnosti zločina crnogorske vojske nad muslimanima Plava i Gusinja pisao je i Avdo Metjahić navodeći jedan iz niza takvih: "Prvi dan je dovedena mlada u selu Martinoviću, koju nasilno odvode crnogorski vojnici i svu noć su je silovali te nakraju usmrte i leš izbace na sokaku. Sad su imali i mrtvog starca nedaleko od ubijene mlade. Priđu joj i skinu svu odjeću sa nje, a mrtvog starca metnu na nju. Dva dana niko nije smio prići ovim leševima, jer su okupacioni vojnici izvodili sa leševima sprdačinu na račun ubijenog starca i mlade".

A dr. Mustafa Memić u svojoj knjizi "Gusinjsko-plavska krajina u vrtlogu historije" navodi:"Od iskona su ljudi ovih krajeva visoko cijenili i poštovali kumstvo, bilo da je ono "šišano" bilo "kršteno". Uvijek je kum kumu stizao u nevolji prije nego rođenoj braći. Kada je poslije okupacije Plava oktobra1912, Ilija Otašević iz Gornje Ržanice stigao kod svog kuma Bekteša Šaljunovića u Gornji Metah, i kum Bekteši Metašani shvatili su da je kum Ilija tu da u nevolji bude pri ruci kumu Bektešu. No, kum Ilija je, na zgražanje čitavog sela, pobio dvanaest članova porodice kuma Bekteša".

Velike sile i evropska javnost vrlo brzo su saznale šta se dešava u Plavu i Gusinju i odlučile da reagiraju. Kralj Nikola se u početku pravio nevješt pokušavajući da spere blato sa svog dvora - koje je sam nabacao - tako što je pokušao nagovoriti Avrama Cemovića da krivicu za zločine nad muslimanima preuzme na sebe, a zauzvrat mu obećao visoki vojni čin.

I mitropolit Mitrofan Ban je bio zadužen za pritisak na Cemovića: "Priznaj da si kriv i ako nijesi kriv. Dopusti da budeš degradiran, a ja ti u Gospodarevo i svoje ime jamčim, da ćeš brzo na svečan način biti povraćen i to sa najvišim činom: divizijskog brigadira u Kolašinu".

No Cemović se nije dao preveslati.

S druge strane, pritisak evropske diplomatije, dodatno uzrokovan činjenicom  nasilja i nad katoličkim albanskim stanovništvom - nije popuštao. Austro-ugarska vlada se putem svog konzula u Prizrenu i Skadru direktno pozvala na čl. 30 Berlinskog ugovora iz 1878. godine. Tim ugovorom, kada su Crnoj Gori pripojeni Podgorica, Nikšić, Kolašin, Bar i Ulcinj, Crna Gora se obavezala na dosljedno poštovanje slobode vjeroispovijesti i imovinska prava muslimana na teritorijama koje pripaja.

Karnegiejeva komisija: Smišljena državna politika

Kralju Nikoli je na kraju prosvijetlilo da će pasti u nemilost velikih sila prilikom prekrajanja granica balkanskih država te će trpjeti međunarodnu izolaciju ako ne popusti pod pritiscima. Tako su krajem aprila 1913. godine, crnogorske vlasti zvanično izdale proklamaciju o proglašenju potpune slobode vjeroispovijesti i dopuštanju povratka u islam svima koji su nasilno pokršteni.  Za novog upravitelja Plavsko-gusinjske oblasti imenovan je general Mašan Božović. Kada je stigao u Gusinje sazvao je općenarodni zbor, na kojem je pročitao Kraljevu proklamaciju i obavijestio stanovništvo da je vjerska opredijeljenost stvar njihovog slobodnog izbora. Time je 29. aprila 1913. zaustavljeno pokrštavanje muslimana. Samo 4-5 porodica, a po nekim izvorima jedna, nije se vratilo u islam. Narod je tada u Plavskom jezeru i rijekama našao mjesto za tjelesno čišćenje te su ljudi pijeskom i šljunkom trljali kožu dok krv ne poteče, o čemu je službeno informiran i kralj Nikola. Potom su u safovima klanjali u najbližim džamijama koje nisu mogle primiti sve vjernike.

No, s time nije bila okončana priča o odgovornosti Kralja Nikole i crnogorskih vlasti i vojske za zločine i teške povrede člana 30. Berlinskog ugovora.. Naime, Carnegiejeva fondacija za međunarodni mir (Carnegie Endowment for International Peace) formirala je u ljeto 1913. godine nezavisnu međunarodnu komisiju. Činili su je ugledni profesori i javne ličnosti iz Austro-Ugarske, Francuske, Velike Britanije, Njemačke, Rusije i SAD-a, među njima i tri dobitnika Nobelove nagrade. Tokom avgusta i septembra članovi komisije su putovali