O značenju Dana nezavisnosti u savremenom političkom kontekstu, izazovima očuvanja suvereniteta i ulozi institucija u zaštiti tekovina nezavisnosti za Stav govori potpredsjednik Federacije Bosne i Hercegovine Refik Lendo, naglašavajući da nezavisnost nije završen historijski čin, nego trajna politička obaveza koja zahtijeva odgovorno i odlučno djelovanje.

Dan nezavisnosti Bosne i Hercegovine posmatra se kao historijska potvrda državnosti, ali i kao politički zavjet očuvanja suvereniteta. Kako danas, u savremenom političkom kontekstu, definirate suštinski značaj ovog datuma za opstanak i budućnost Bosne i Hercegovine?

- Dan nezavisnosti Bosne i Hercegovine je potvrda ZAVNOBIH-a, temelj naše savremene državnosti i trajni politički zavjet da ćemo čuvati suverenitet, teritorijalni integritet i ustavni poredak zemlje. To je dan kada su građani, na demokratskom referendumu, jasno odlučili da Bosna i Hercegovina bude suverena, nezavisna i međunarodno priznata država.

Zemlja tisućljetna

Sretan 1. mart, Dan nezavisnosti Bosne i Hercegovine

U današnjem političkom kontekstu, ovaj datum ima još snažnije značenje - on nas podsjeća da nezavisnost nije završeni proces, već stalna obaveza. Svaki pokušaj slabljenja državnih institucija, blokade sistema ili relativizacije državnosti direktno je suprotan duhu 1. marta Dana nezavisnosti BiH.

Za mene, kao potpredsjednika Federacije, Dan nezavisnosti je podsjetnik da je očuvanje države iznad svake stranačke ili dnevne politike. Opstanak i budućnost Bosne i Hercegovine zavise od naše spremnosti da branimo njene institucije, poštujemo Ustav Bosne i Hercegovine i dosljedno gradimo evropsku i evroatlantsku perspektivu države.

^{Lendo: Nezavisnost Bosne i Hercegovine plaćena je životima hiljada naših građana, branilaca i nevinih žrtava}

Nezavisnost Bosne i Hercegovine skupo je plaćena. Smatrate li da današnje političke odluke i odnosi u državi odražavaju svijest o toj historijskoj cijeni i odgovornosti prema žrtvi na kojoj je država izgrađena?

- Nezavisnost Bosne i Hercegovine plaćena je životima hiljada naših građana, branilaca i nevinih žrtava. Ta činjenica mora biti trajna moralna i politička obaveza svih koji danas obnašaju vlast.

Nažalost, svjedočimo odlukama i odnosima koji često ne odražavaju punu svijest o toj historijskoj cijeni. Blokade institucija, relativizacija agresije i presuda međunarodnih sudova, te potkopavanje nadležnosti države nisu politika odgovornosti - to je zaborav žrtve.

Odgovorna politika mora se temeljiti na poštivanju Ustava Bosne i Hercegovine, jačanju državnih institucija i zaštiti suvereniteta. Sve drugo je odstupanje od zavjeta datog onima koji su dali najviše za Bosnu i Hercegovinu.

Svjedočimo čestim političkim tenzijama, institucionalnim blokadama i različitim pokušajima redefiniranja ustavnog i političkog poretka BiH. Da li u tim procesima vidite izazove koji indirektno dovode u pitanje tekovine nezavisnosti?

- Da, u tim procesima jasno vidim ozbiljne izazove koji indirektno dovode u pitanje tekovine nezavisnosti Bosne i Hercegovine. Svaka institucionalna blokada, svako osporavanje nadležnosti države i svaki pokušaj jednostranog redefiniranja ustavnog poretka slabi temelje na kojima počiva naša državnost.

Bosna i Hercegovina je suverena i međunarodno priznata država, članica Ujedinjenih nacija, sa jasno definisanim ustavnim okvirom kroz Ustav Bosne i Hercegovine. Pokušaji da se taj okvir podriva, bilo političkim pritiscima ili pravnim manipulacijama, nisu samo dnevna politika - to su udari na suštinu nezavisnosti.

Naša obaveza je da odlučno, institucionalno i pravno štitimo državu. Nezavisnost nije predmet pregovora niti političke trgovine.

^{Lendo: Nezavisnost nije predmet pregovora niti političke trgovine}

Koliko je, prema Vašem mišljenju, današnja politička elita spremna da Dan nezavisnosti ne tretira samo kao simbolički datum, nego kao obavezu aktivnog jačanja institucija države?

- Nažalost, mnogi u današnjoj političkoj eliti još uvijek Dan nezavisnosti vide prvenstveno kao simbol, a ne kao obavezu. Prava državnička odgovornost zahtijeva da taj datum znači stalno jačanje institucija, poštivanje Ustav Bosne i Hercegovine i dosljednu zaštitu suvereniteta.

Za mene, kao potpredsjednika FBiH, Dan nezavisnosti obavezuje na odlučno i konkretno djelovanje - jačanje pravosuđa, sigurnosnih struktura i državnih institucija. Samo takvim pristupom možemo garantovati da nezavisnost Bosne i Hercegovine nije prazna fraza, nego trajna realnost.

U kontekstu aktuelnih sigurnosnih i geopolitičkih izazova u Evropi i regionu, gdje pozicionirate Bosnu i Hercegovinu i koliko je unutrašnja politička stabilnost ključ očuvanja njene nezavisnosti?

- Bosna i Hercegovina je strateški važna zemlja u srcu Balkana, čija stabilnost ima direktan utjecaj na sigurnost regiona i evropsku perspektivu. U aktuelnom geopolitičkom kontekstu, jasno se opredjeljujemo za evropske i evroatlantske integracije - to je put sigurnosti i razvoja.

Unutrašnja politička stabilnost je ključ očuvanja nezavisnosti. Svaka blokada, podjela ili opstrukcija direktno ugrožava suverenitet i sposobnost države da odgovori na izazove. Jačanje institucija i jedinstvo probosanskih snaga su imperativ za opstanak i sigurnu budućnost Bosne i Hercegovine.

Kako komentarišete sve češće narative koji relativiziraju državnost Bosne i Hercegovine i da li smatrate da je potrebno snažnije institucionalno i političko djelovanje u zaštiti ustavnog poretka?

- Narativi koji relativiziraju državnost Bosne i Hercegovine su opasni i neprihvatljivi.

Oni podrivaju institucije i siju sumnju u međunarodno priznatu suverenost naše države.

Neophodno je snažnije institucionalno i političko djelovanje - jačanje pravosuđa, provođenje Ustav Bosne i Hercegovine i odlučna zaštita državnog poretka. Odgovornost za očuvanje nezavisnosti je obaveza svakog političkog lidera i građanina.

^{Lendo: Današnja borba za Bosnu i Hercegovinu vodi se političkim, pravnim i institucionalnim sredstvima}

Može li se reći da se danas borba za Bosnu i Hercegovinu vodi političkim, pravnim i institucionalnim sredstvima, te koliko su te borbe zahtjevne u odnosu na historijski kontekst u kojem je nezavisnost izborena?

- Da, današnja borba za Bosnu i Hercegovinu vodi se političkim, pravnim i institucionalnim sredstvima. Ona je drugačija od oružane odbrane iz 1990-ih, ali nije ni manje zahtjevna - naprotiv, traži mudrost, odlučnost i nepokolebljivost u jačanju institucija i zaštiti Ustav Bosne i Hercegovine.

Nezavisnost je izborena velikom žrtvom, a danas je naš zadatak da tu borbu vodimo dosljedno, kroz stabilne institucije, pravnu državu i jedinstvo probosanskih snaga. Samo tako čuvamo tekovine onih koji su platili najvišu cijenu za slobodnu Bosnu i Hercegovinu.

Koliko je važno da mlađe generacije razumiju političku i historijsku težinu Dana nezavisnosti, posebno u vremenu snažnih dezinformacija i historijskog revizionizma?

- Izuzetno je važno da mlađe generacije razumiju težinu Dana nezavisnosti.

U vremenu dezinformacija i historijskog revizionizma, znanje o žrtvi, borbi i odgovornosti koju nosi nezavisnost je ključ za očuvanje države.

Obaveza je obrazovati mlade, čuvati istinu i prenositi historijsku svijest - jer samo građani koji razumiju svoju prošlost mogu odgovorno graditi budućnost Bosne i Hercegovine.

Da li smatrate da Bosna i Hercegovina danas ima jasnu dugoročnu državničku viziju razvoja, ekonomskog, sigurnosnog i demografskog, kakvu zahtijeva država koja je svoju nezavisnost izborila u izuzetno teškim okolnostima?

- Danas, nažalost, Bosna i Hercegovina još uvijek nema potpuno jasno definiranu dugoročnu državničku viziju koja bi obuhvatala ekonomski, sigurnosni i demografski razvoj.

Država koja je svoju nezavisnost izborila u teškim okolnostima zahtijeva strateški plan, jačanje institucija i odlučno vođenje koje stavlja narod i suverenitet iznad dnevne politike.

Usvajanje strateških dokumenata se često osporava na državnom nivou od strane retrogradnih politika koje BiH ne vide u EU i NATO-u.

^{Lendo: Trenutno stanje političkog dijaloga u Bosni i Hercegovini je otežano}

Kako ocjenjujete trenutno stanje političkog dijaloga u Bosni i Hercegovini i postoji li realna spremnost za postizanje minimalnog državnog konsenzusa oko temeljnih pitanja opstanka i razvoja države, oko "crvenih linija"?

- Trenutno stanje političkog dijaloga u Bosni i Hercegovini je otežano, obilježeno nepovjerenjem i stranačkim ucjenama.

Ipak, minimalni državni konsenzus oko "crvenih linija" - suvereniteta, teritorijalnog integriteta i evropskog puta - mora postojati i ne smije biti predmet trgovine.

Spremnost za takav konsenzus postoji, ali zahtijeva hrabrost, državničku odgovornost i jasno vođstvo koje stavlja interese države iznad dnevne politike i partikularnih interesa.

Koliko je, prema Vašem mišljenju, političko jedinstvo probosanskih snaga danas važno za očuvanje stabilnosti države, posebno u godini u kojoj Bosnu i Hercegovinu očekuju izborni proces?

- Političko jedinstvo probosanskih snaga danas je od ključnog značaja za očuvanje stabilnosti države.

U izbornoj godini, jedinstvo znači zaštitu suvereniteta, jačanje institucija i sprečavanje pokušaja destabilizacije.

Bez zajedničkog djelovanja probosanskih snaga, država je ranjivija. Snaga Bosne i Hercegovine leži u jedinstvu onih koji je brane i grade, iznad stranačkih interesa.

Koja bi bila Vaša poruka građanima Bosne i Hercegovine povodom Dana nezavisnosti, posebno u vremenu političkih izazova, ali i potrebe za očuvanjem nade i državnog optimizma?

- Građanima Bosne i Hercegovine poručujem: Dan nezavisnosti, koji obilježavamo 1. marta, nije samo podsjećanje na historijsku odluku donesenu 1992. godine, već trajna obaveza da gradimo pravednu, stabilnu i evropsku državu.

To je dan kada je potvrđena volja naroda za suverenom i međunarodno priznatom Bosnom i Hercegovinom, i tu volju smo dužni čuvati i jačati svakim svojim djelovanjem.

U vremenu političkih izazova, poručujem da nema jače snage od zajedništva onih koji Bosnu i Hercegovinu doživljavaju kao svoju jedinu domovinu. Potrebni su nam pravda i istina kao temelj trajnog pomirenja, izgradnja međusobnog povjerenja i uvažavanja među svim narodima i građanima. Samo država u kojoj se svaki čovjek osjeća sigurno, ravnopravno i poštovano može biti snažna i stabilna.

Naša obaveza je da jačamo institucije, da im vratimo puni autoritet i omogućimo efikasno funkcionisanje bez političkih blokada i opstrukcija. Zakoni i reforme moraju se donositi brzo, odgovorno i u interesu građana, kako bismo ubrzali put Bosne i Hercegovine ka članstvu u Evropskoj uniji i NATO savezu. Evropske i evroatlantske integracije nisu politička fraza - one su garant mira, sigurnosti, ekonomskog razvoja i vladavine prava.

Zato pozivam sve političke aktere na odgovornost, a građane na vjeru i odlučnost.

Državni optimizam nije naivnost - to je svjesna odluka da vjerujemo u snagu institucija, u pravdu i u zajedničku budućnost.

Bosna i Hercegovina je opstajala kroz najteža iskušenja zahvaljujući hrabrosti svojih ljudi. Opstat će i napredovati i danas, ako budemo jedinstveni u odbrani suvereniteta, u izgradnji pravne države i u jasnom opredjeljenju da ovu zemlju gradimo kao modernu, evropsku i demokratsku državu svih njenih građana.