Vijest o smrti jednog umjetnika često dođe tiho, gotovo kao fusnota u dnevniku svakodnevnice. Ali kada je 14. aprila u Puli, u 94. godini, preminuo Husein Čokić, najstariji bosanskohercegovački glumac, ta vijest postala je epilog. Zanimljivo, i simptomatično za naš odnos prema vlastitim velikanima, o njegovom odlasku prvi su opširno izvijestili njemački mediji. Za njih, njegova smrt značila je kraj jedne ere – odlazak posljednjeg živog glumca iz kultnog filma „Winnetou 1“ iz 1963. godine. Za nas, ona bi trebala značiti mnogo više: zatvaranje poglavlja o jednoj izuzetnoj glumačkoj karijeri koja je bila most između partizanskog filma, antičke drame i Divljeg zapada.

Paradigma slave: Will Parker, čovjek koji je jahao uz Winnetoua

Za milione gledalaca širom Evrope, Husein Čokić će zauvijek ostati Will Parker – odani saputnik Old Shatterhanda (Lex Barker), čovjek u upečatljivoj crvenoj odjeći koji se rame uz rame borio s Winnetouom (Pierre Brice). U zlatnom dobu evropskog vesterna, dok su američki kauboji već postajali mit, filmovi o Winnetouu snimani na lokacijama bivše Jugoslavije postali su kulturni fenomen. Čokićeva uloga, iako sporedna, bila je esencijalna. On nije bio zvijezda poput Barkera ili Bricea, već tihi heroj, pouzdani oslonac bez kojeg avantura ne bi bila potpuna.

Njegovom smrću, kako su precizno primijetili njemački hroničari, definitivno je arhivirana jedna filmska historija. Svi junaci iz prvog filma o Winnetouu sada su otišli. Ta uloga, koja ga je učinila besmrtnim u popularnoj kulturi, istovremeno je i nepravedno zasjenila dubinu i širinu njegovog glumačkog opusa. On je bio mnogo više od kauboja u crvenom.

Temelj karijere: Humanizacija heroja socijalističkog realizma

Umjetnički put Huseina Čokića, rođenog 1931. u Ključu, započeo je daleko od prašnjavih prerija – na daskama Narodnog pozorišta Bosanske krajine u Banjoj Luci, davne 1953. godine. Tu je iskovao svoj zanat, a ubrzo je postao jedno od najprepoznatljivijih lica jugoslavenske kinematografije. Njegov opus broji preko 160 uloga, a poseban segment zauzimaju one u filmovima s tematikom Narodnooslobodilačke borbe (NOB) i poslijeratne izgradnje.

U vremenu kada su likovi partizana i radnika često bili svedeni na ideološke arhetipove, Čokić im je davao ljudskost. Njegov narednik Hristofor u „Maršu na Drinu“ Žike Mitrovića, Milun Koprivica u Bauerovom remek-djelu „Licem u lice“ ili Đuka u „Doktoru Mladenu“ Hajrudina Šibe Krvavca nisu bili samo funkcije narativa, već kompleksni karakteri od krvi i mesa. Čokić je posjedovao rijedak dar da likove, definirane historijskim okolnostima, prikaže kao duboko humanizirane individue, sa svim njihovim dilemama, strahovima i nadama. Upravo je ta sposobnost bila srž njegovog glumačkog umijeća i razlog zašto su njegove uloge ostale upamćene.

Odiseja jednog glumca: Od antičke Grčke do Hollywooda

Čokićeva umjetnička znatiželja i talent nisu poznavali žanrovske ni geografske granice. Evropsku reputaciju nije stekao samo kao vestern-junak, već i kroz impresivne transformacije u italijanskim televizijskim serijama. Tumačio je antičke likove, poput Eumea u seriji „Odiseja“ i kralja Adestea u „Eneidi“ – produkcijama koje su predstavljale vrhunac evropske televizije tog doba. Time je demonstrirao zavidnu glumačku širinu, sposoban da jednako uvjerljivo nosi partizansku uniformu, togu antičkog kralja ili kostim kauboja.

Zajedno sa slavnim Bekimom Fehmiuom, Čokić pripada generaciji glumaca sa ovih prostora koji su otvorili vrata međunarodnih produkcija, dokazujući da talent ne poznaje jezičke barijere. Njihov uspjeh bio je presedan i inspiracija za mnoge koji su došli poslije.

Legat i egzil: Kraj u Puli

Iako je na filmu ostvario svoje najpoznatije uloge, Čokić nikada nije napustio pozorište, koje je ostalo njegova prva ljubav. Njegova monodrama „Sokratova odbrana i smrt“ smatra se jednim od antologijskih ostvarenja bosanskohercegovačkog teatra, potvrđujući njegovu intelektualnu i izvođačku snagu.

Tragični rat iz 1992. godine natjerao ga je da, kao i mnogi drugi, napusti rodni kraj. Posljednje godine života proveo je u Puli, tiho i daleko od svjetala pozornice koja ga je stvorila. Njegova sudbina tako oslikava i sudbinu zemlje iz koje je potekao – zemlje velikih talenata, burne historije i prekinutih kontinuiteta.