Bosna i Hercegovina formalno teži članstvu u NATO-u, ali proces euroatlantskih integracija suočen je s ozbiljnom institucionalnom preprekom: neriješenim pitanjem državne imovine, uključujući vojnu infrastrukturu. Iako se problem na prvi pogled može činiti tehničkim, njegova politička i sigurnosna dimenzija imaju šire regionalne i evropske implikacije.

Vojna imovina kao ključ integracijskog procesa

Jedan od temeljnih uslova iz Membership Action Plana (MAP), koji je Bosni i Hercegovini odobren 2010. godine, jeste registracija 63 perspektivne vojne lokacije kao državne imovine. Međutim, 23 od tih lokacija nalaze se na teritoriji bh. entiteta Rs, čije vlasti odbijaju izvršiti njihov prijenos na državni nivo.

Ovo pitanje nadilazi administrativni spor. Ustavni sud Bosne i Hercegovine je u više presuda (2007. i 2012. godine) jasno utvrdio da državna imovina pripada državi Bosni i Hercegovini, a ne entitetima. Uprkos tome, političko rukovodstvo entiteta Rs godinama je osporavalo te odluke, čime je otvoreno pitanje vladavine prava i funkcionalnosti državnih institucija.

Neće intervenisati

Visoki predstavnik: Domaće institucije moraju preuzeti odgovornost za državnu imovinu

Suverenitet, resursi i geopolitički utjecaj

Državna imovina u Bosni i Hercegovini obuhvata više od 53 posto teritorije zemlje – uključujući šume, vodne resurse, rudna bogatstva i vojnu infrastrukturu. Kontrola nad tim resursima ima direktne političke i ekonomske implikacije.

Bosna i Hercegovina spada među najšumovitije evropske države; gotovo polovina teritorije pokrivena je šumom, a izvoz drvne industrije predstavlja značajan izvor prihoda. Pored toga, zemlja raspolaže nalazištima boksita, uglja te značajnim hidroenergetskim potencijalom. U kontekstu slabih institucionalnih mehanizama i prisutne korupcije, pitanje vlasništva nad tim resursima postaje i pitanje političke moći.

U širem geopolitičkom okviru, spor o imovini dobija dodatnu dimenziju kroz interese vanjskih aktera, prije svega Srbije i Rusije. U entitetu Rs izraženiji je otpor NATO integracijama te snažniji politički i kulturni afinitet prema Moskvi. Ruska strategija na Zapadnom Balkanu često se oslanja na političku, energetsku i simboličku podršku akterima koji se protive euroatlantskim integracijama.

Ilustrativan primjer regionalne sigurnosne osjetljivosti jeste rusko-srpski "humanitarni centar" u Nišu, čije su aktivnosti i zahtjevi za diplomatskim statusom izazvali zabrinutost unutar NATO-a i Evropske unije. Takvi modeli indirektnog utjecaja ukazuju na širu strategiju očuvanja zone političke nestabilnosti u regionu.

Evropska sigurnosna dimenzija

Bosna i Hercegovina je u martu 2024. godine formalno otvorila pregovore o pristupanju Evropskoj uniji. Međutim, država koja nema jasnu i funkcionalnu kontrolu nad vlastitom imovinom suočava se s ozbiljnim izazovima u ispunjavanju temeljnih kriterija, prije svega u oblasti vladavine prava i institucionalne kohezije.

Sigurnosna dimenzija dodatno dobija na značaju kada se uzme u obzir geografska blizina Zapadnog Balkana centralnoj Evropi. Potencijalna destabilizacija Bosne i Hercegovine mogla bi imati direktne posljedice po Evropsku uniju – kroz migracijske pritiske, energetske rizike ili jačanje vanjskog utjecaja u neposrednom susjedstvu.

Gotovo sve države regiona danas su članice NATO-a, izuzev Bosne i Hercegovine, Srbije i Kosova. Time nastaje sigurnosno osjetljiv prostor unutar jugoistočne Evrope. Pitanje registracije vojne imovine nije samo formalni uvjet iz MAP-a, već test sposobnosti države da djeluje kao suveren i funkcionalan akter unutar evropske sigurnosne arhitekture.

Spor o državnoj imovini u Bosni i Hercegovini nije administrativno-tehničko pitanje, već suštinsko političko i sigurnosno pitanje. On zadire u samu prirodu državnog suvereniteta, vladavine prava i geopolitičke orijentacije zemlje.

Bez jasnog rješenja pitanja vlasništva nad vojnom i strateškom imovinom, Bosna i Hercegovina teško može napredovati ka članstvu u NATO savez i Evropsku uniju. Istovremeno, produžavanje institucionalne blokade povećava prostor za vanjske utjecaje i produbljuje unutrašnje podjele. Stoga rješavanje ovog pitanja predstavlja ne samo unutrašnji prioritet države, već i važan element šire evropske sigurnosne stabilnosti.