Svjetsko prvenstvo u fudbalu 2026. godine počelo je okruženo kontradikcijama koje se protežu daleko izvan granica fudbalskog terena.

Dok FIFA insistira na predstavljanju fudbala kao neutralnog prostora sposobnog da ujedini narode i nacije iznad političkih sporova, turnir koji su organizirale SAD, Kanada i Meksiko otkrio je drugačiju realnost, a to je da geopolitika i dalje određuje ko može putovati, takmičiti se i biti zastupljen na najvećem svjetskom sportskom događaju.

U prvim sedmicama takmičenja, sudijama je bio spriječen ulazak u SAD, akreditirani profesionalci su deportovani, zvaničnici su se suočavali s viznim preprekama, delegacije su se suočavale s uznemiravanjem povezanim sa imigracijom, a navijačima su putni planovi poremećeni administrativnim odlukama američkih vlasti.

Možda najsimboličniji slučaj odnosio se na haićansku nacionalnu reprezentaciju. FIFA je od reprezentacije zahtijevala da iz dresa ukloni reference na Bitku kod Vertieresa – odlučujuću bitku Haićanske revolucije koja je porazila francuski kolonijalizam i utrla put uspostavljanju prve crnačke republike u Americi.

FIFA je opravdala odluku kao dio svoje politike protiv političkog izražavanja. Ipak, moramo se zapitati od kada je sjećanje na borbu protiv ropstva i kolonijalne dominacije postalo prijetnja sportu?

Istovremeno s cenzurom antikolonijalnog simbola s Haitija, FIFA je uglavnom ostala nijema u vezi s ograničenjima koja je nametnula glavna zemlja domaćin turnira.

Somalskom sudiji Omaru Abdulkadiru Artanu, koji se smatra jednim od vodećih afričkih fudbalskih zvaničnika, odbijen je ulazak u SAD i deportovan je bez ikakvog uvjerljivog javnog objašnjenja. Kontroverza je postala još ozbiljnija jer je FIFA prethodno izjavila da su sva pitanja vezana uz vize riješena.

Ovo nije bio izolirani incident.

Afričke delegacije prijavile su prekomjerne inspekcije, kašnjenja i diskriminirajući tretman. Zvaničnom fotografu iračke reprezentacije odbijen je ulazak. Igrači, navijači i akreditirano osoblje također su se susreli s imigracijskim preprekama koje nisu u skladu s univerzalnim karakterom koji Svjetsko prvenstvo treba utjeloviti.

Iran je bio među najpogođenijim zemljama. Petnaest članova njihove delegacije nije dobilo vize, što je prisililo tim da preseli svoju trening bazu iz Arizone u Tijuani u Meksiku. Iranski fudbalski savez najavio je da će podnijeti zvaničnu žalbu FIFA-i, tvrdeći da su ograničenja poremetila pripreme tima i prekršila načelo jednakosti među zemljama učesnicama.

Palestina je također bila pogođena. Džibril Radžub, predsjednik Palestinskog fudbalskog saveza, javno je kritizirao kašnjenja u dobijanju vize za učešće u zvaničnim aktivnostima FIFA-e. Prema Radžubu, mjera potkopava obaveze koje su preuzele zemlje domaćini i ugrožava univerzalni karakter najvećeg svjetskog fudbalskog turnira.

Suočen s ovim incidentima, FIFA-in odgovor je bio predvidljiv – imigracijska pitanja spadaju u nadležnost nacionalnih vlasti. Objašnjenje je, međutim, neuvjerljivo.

Kad god smatra prikladnim, FIFA intervenira, sankcionira saveze, cenzurira izražavanje, regulira uniforme i nameće stroge standarde ponašanja. No, kada ograničenja dolaze od velike zapadne sile, institucionalna neutralnost odjednom postaje pasivnost.

Takva selektivnost nije nova.

Godinama su organizacije za ljudska prava osuđivale učešće izraelskih klubova sa sjedištem u naseljima izgrađenim na okupiranom palestinskom teritoriju, naseljima koja se smatraju ilegalnim prema brojnim rezolucijama Ujedinjenih nacija. Uprkos tome, ti klubovi nastavljaju djelovati unutar izraelskog fudbalskog sistema bez ikakve značajnije akcije FIFA-e.

Ista tišina okružuje i druge kolonijalne situacije. Maroko se normalno takmiči u međunarodnom fudbalu, a istovremeno održava okupaciju većeg dijela Zapadne Sahare od 1975. Referendum o samoodređenju koji su obećale UN nikada se nije održao, a saharski narod ostaje lišen prava koje priznaje međunarodno pravo.

Ovi slučajevi pokazuju da tzv. sportska neutralnost često funkcionira kao politički instrument. Rigorozno se primjenjuje kada je u pitanju kontrola simbola, sjećanja i glasova perifernih naroda, ali postaje izuzetno fleksibilna kada su u pitanju interesi velikih sila ili njihovih strateških saveznika.

Fudbal nikada nije bio odvojen od politike. Svjetska prvenstva oduvijek su odražavala borbe za moć, nacionalne identitete, međunarodne sukobe i historijske transformacije. Problem je u nepriznavanju te realnosti. Problem nastaje kada se jezik neutralnosti koristi za ušutkavanje ljudi koji osporavaju dominantni poredak, a istovremeno štiti one koji krše prava u ime moći.

Od Haitija do Irana, od Palestine do Somalije, od Iraka do Zapadne Sahare, Svjetsko prvenstvo 2026. otkriva obrazac koji je sve teže ignorirati. Narodi obilježeni kolonijalizmom, okupacijom, sankcijama i međunarodnom marginalizacijom suočavaju se s preprekama koje nisu jednako nametnute svima.

Ako FIFA namjerava i dalje tvrditi da fudbal ujedinjuje svijet, mora pokazati da se njeni principi jednako primjenjuju na sve ljude i nacije.

Inače, ovo Svjetsko prvenstvo možda će se pamtiti ne samo po svojim golovima i trofejima, već i kao turnir u kojem je univerzalnost sporta bila podređena granicama, selektivnim ograničenjima i geopolitici dominantnih sila, piše Middle East Monitor.