Hormuški tjesnac, uski plovni put kojim je nekada prolazila otprilike petina svjetske nafte i plina, i dalje je praktično zatvoren nakon što su SAD i Iran nametnuli uzajamne blokade.
Pomorske blokade jedno su od najstarijih oružja u ratovanju. One ne zahtijevaju kopnene trupe niti invaziju, već samo sposobnost da se neprijatelju presječe dotok onoga što mu je neophodno za preživljavanje. Ove blokade su preoblikovale ekonomije, društva i saveze kroz generacije, nekada izazivajući trenutne šokove, a nekada ostavljajući posljedice koje su postale vidljive tek godinama kasnije.
Od izraelske stalne opsade Pojasa Gaze do blokada tokom Prvog svjetskog rata, evo nekih od najznačajnijih pomorskih blokada u modernoj historiji.
Izraelska opsada Gaze (od 2007. do danas)
Potpuna izraelska kopnena, morska i zračna blokada Pojasa Gaze predstavlja jednu od najdužih opsada u modernoj historiji.
Uvedena 2007. godine, blokada je ograničila ulazak robe i osnovnih potrepština, što je uzrokovalo dugotrajnu humanitarnu i ekonomsku krizu za 2,3 miliona stanovnika Pojasa, kojima je onemogućeno slobodno kretanje.
Prije nego što je Izrael u oktobru 2023. godine započeo genocidni rat u Gazi, ribari su bili ograničeni na pojas od 6 do 15 nautičkih milja (11 do 28 kilometara) od obale, što je znatno manje od zone od 20 nautičkih milja (37 kilometara) koja je garantirana sporazumima iz Osla.
Nakon 2023. godine, uslijed izraelske politike izgladnjivanja stanovništva, ribari su bili prisiljeni na ekstremne mjere kako bi prehranili svoje porodice, zbog čega su mnogi stradali od izraelske vatre.
Od 2008. godine nekoliko brodova Flotile slobode pokušalo je probiti izraelsku blokadu. Počevši od 2010. godine, Izrael je presreo ili napao svaku flotilu koja je pokušala ući u Gazu dok su se nalazile u međunarodnim vodama.
Dana 30. aprila, Izrael je izvršio raciju na 22 od 58 brodova u sklopu najnovije kampanje Globalne flotile "Sumud" u međunarodnim vodama, više od 1.000 kilometara udaljenosti od Gaze.
Blokada Biafre (pd 1967. do 1970. godine)
Tokom Nigerijskog građanskog rata, koji je počeo u julu 1967. godine, nigerijska savezna vlada nametnula je kopnenu, pomorsku i zračnu blokadu secesionističkoj Republici Biafri ubrzo nakon što je ona proglasila nezavisnost.
Blokada je dovela do masovne gladi, što se uglavnom smatra namjernom ratnom strategijom, pretvarajući teritorijalni sukob u globalnu humanitarnu krizu. Procjene broja žrtava variraju, ali se pretpostavlja da je umrlo između jedan i dva miliona ljudi, većinom od gladi i bolesti, a ne u direktnim sukobima.
Gotovo trogodišnja blokada okončana je predajom Biafre u januaru 1970. godine.
Blokada patrole Beira (od 1966. do 1975. godine)
"Beira Patrol" bila je devetogodišnja blokada britanske mornarice s ciljem sprečavanja dotoka nafte u Rodeziju (današnji Zimbabve) preko mozambičke luke Beira. Provođena je pod sankcijama Ujedinjenih nacija nakon što je Rodezija jednostrano proglasila nezavisnost.
Blokada uglavnom nije ispunila svoj strateški cilj. Rodezija je nastavila dobijati naftu preko Južnoafričke Republike i drugih mozambičkih luka, za koje britanska mornarica nije imala ovlaštenje UN-a da ih presreće.
Osim toga, troškovi za Veliku Britaniju bili su ogromni. U operaciji je tokom devet godina učestvovalo 76 ratnih brodova, dok su dvije fregate morale stalno biti u bazi.
Blokada je završena u julu 1975. godine, kada je Mozambik stekao nezavisnost od Portugala, što mu je omogućilo da se obaveže na blokiranje tranzita nafte u Rodeziju, čime je pomorska patrola postala suvišna.
Karantin tokom Kubanske raketne krize (1962. godine)
U oktobru 1962. godine, SAD su naredile pomorski "karantin" Kube nakon što su američki špijunski avioni U-2 otkrili sovjetska postrojenja za nuklearne rakete u izgradnji na ostrvu.
SAD su ovo namjerno nazvale "karantinom" umjesto blokadom (što bi pravno predstavljalo ratni čin), s ciljem da spriječe Sovjete da dopreme dodatne vojne zalihe i izvrše pritisak na njih da uklone projektile koji su već bili tamo.
Karantin je postavio liniju na 500 nautičkih milja (920 kilometara) od kubanske obale, a američki ratni brodovi dobili su ovlaštenje da zaustave, pretresu i po potrebi vrate svaki brod koji prevozi ofanzivno oružje.
Kriza je dovela svijet na ivicu nuklearnog rata. Tadašnji sovjetski lider Nikita Hruščov nazvao je blokadu "otvorenim piratstvom" i činom agresije, te je prvobitno naredio brodovima da nastave plovidbu. Nekoliko dana sovjetski brodovi su plovili prema liniji karantina dok je cijeli svijet s neizvjesnošću posmatrao situaciju.
Najopasnija faza zastoja trajala je 13 dana. Na kraju je postignut sporazum prema kojem su Sovjeti demontirali ofanzivno oružje na Kubi u zamjenu za javnu izjavu SAD-a da neće izvršiti invaziju na ostrvo, te tajni dogovor o uklanjanju američkih projektila "Jupiter" iz Turske.
Pomorski karantin zvanično je okončan 20. novembra 1962. godine, nakon povlačenja svih ofanzivnih projektila i bombardera, piše Al Jazeera English.
Blokada Wonsana (od 1951. do 1953. godine)
Tokom Korejskog rata, pomorske snage UN-a predvođene SAD-om nametnule su blokadu sjevernokorejske luke Wonsan u februaru 1951. godine, koja je trajala skoro dvije i po godine.
Cilj je bio onemogućiti sjevernokorejskoj mornarici pristup gradu, koji je bio strateški važan zbog velike luke, aerodroma i rafinerije nafte.
Blokadi je prethodila opasna operacija čišćenja mina u oktobru 1950. godine. Sovjetski Savez i Kina su sjevernokorejske snage obilno snabdijevali morskim minama, a tokom čišćenja potopljeni su minolovci USS Pledge i USS Pirate, pri čemu je poginulo 12 osoba, dok su desetine ranjene.
Operacija je uspješno ograničila sjevernokorejske i kineske snage na istočnoj obali, prisiljavajući ih da preusmjere hiljade vojnika i artiljerijskog oruđa s prve linije fronta. Snage UN-a su također zauzele nekoliko ostrva u blizini luke, čime su dodatno učvrstile blokadu.
Blokada je završena nakon 861 dana, potpisivanjem Sporazuma o primirju u Koreji u julu 1953. godine. Do tada je saveznička pomorska artiljerija gotovo potpuno sravnila Wonsan sa zemljom.
Američka podmornička blokada Japana (od 1942. do 1945. godine)
SAD su tokom rata na Pacifiku nametnule podmorničku blokadu Japanu.
Blokada je počela dobijati jasne obrise 1942. godine, kombinirajući napade američkih podmornica na trgovačke brodove s operacijama polaganja mina kako bi se onesposobili japanski ratni kapaciteti, poremetila plovidba i prekinulo vitalno snabdijevanje hranom i gorivom.
Kao ostrvska nacija, Japan je bio izuzetno ranjiv i gotovo potpuno zavisan od uvoza nafte, gume i sirovina. Njegova ekonomija i vojska nisu mogle funkcionirati bez otvorenih morskih puteva.
Tokom rata, američke podmornice potopile su oko 1.300 japanskih trgovačkih i otprilike 200 ratnih brodova. Do 1945. godine uvoz nafte je praktično prestao.
Uvoz hrane je doživio kolaps, što je uzrokovalo ogromne nestašice i pothranjenost širom Japana do 1945. godine, iako se o razmjerima gladi među civilima i danas vode rasprave.
Nakon što su SAD bacile atomske bombe na Hirošimu 6. augusta i Nagasaki 9. augusta 1945. godine, Japan je 15. augusta proglasio kapitulaciju, čime je okončana blokada i rat na Pacifiku.
Blokada istočnog Mediterana (od 1915. do 1918. godine)
U augustu 1915. godine, tokom Prvog svjetskog rata, savezne snage su nametnule blokadu istočne obale Sredozemnog mora kako bi prekinule vojnu opskrbu i oslabile ratne napore Osmanskog Carstva.
Blokirano područje protezalo se od spoja Egejskog i Sredozemnog mora na sjeveru do egipatske granice na jugu. Blokadu su započele Velika Britanija i Francuska, a kasnije su im se pridružile Italija i druge savezničke sile.
Posljedice su bile razorne. Na meti su bile vojne zalihe, municija, nafta, hrana i lijekovi. Prehrambenu krizu dodatno je pogoršala najezda skakavaca 1915. godine i teška suša, što je doprinijelo velikoj gladi širom Libana i Velike Sirije.
Izvještaji ukazuju na to da je glad dovela do 500.000 smrtnih slučajeva do 1918. godine, uglavnom među civilima, pri čemu je područje planine Liban izgubilo otprilike trećinu stanovništva. Uslijedile su masovne migracije.
Blokada je ostala na snazi tokom cijelog rata i ukinuta je tek kada su savezničke snage okupirale Bejrut i Liban u oktobru 1918. godine.
Saveznička blokada Njemačke (od 1914. do 1919. godine)
Britanska mornarica započela je blokadu Njemačke gotovo odmah po izbijanju rata u augustu 1914. godine.
Pomorska blokada se protezala od kanala La Manche do Norveške, odsijecajući Njemačku od okeana. Britanija je minirala međunarodne vode kako bi spriječila brodove da isplove na okean, što je predstavljalo opasnost čak i za neutralne brodove.
Njemačka je odgovorila proglašavanjem mora oko Britanskih ostrva "ratnom zonom", što je navelo Britaniju i Francusku da zabrane sav promet robe prema Njemačkoj i iz nje.
Najstrašnija posljedica blokade bila je glad. Zima 1916/1917. godine, poznata kao "Zima korabe" (ili repe), bila je jedna od najtežih u ratnoj Njemačkoj.
Blokada je prekinula uvoz hrane i vještačkih đubriva, a zbog loše žetve krompira nije bilo alternative. Problemi u distribuciji hrane dodatno su produbili krizu. Procjenjuje se da je između 424.000 i 763.000 civila umrlo od bolesti povezanih s glađu i neuhranjenošću.
Blokada nije u potpunosti ukinuta sve do jula 1919. godine, nakon potpisivanja Versajskog mirovnog ugovora.
Početna
Najnovije
Najčitanije
Na vrh