Historijski Vojvodina je kulturno i mentalitetski strano tijelo u onome što se danas zove Republika Srbija. Njena trenutna pozicija nije rezultat prirodnog historijskog toka, već političkog nasilja, demografskog inžinjeringa i ekonomske eksploatacije.

Vojvodina nikada nije bila dio srednjovjekovne srpske države. To je fakt. Prostor današnje Vojvodine bio je južni dio Kraljevine Ugarske. Njen identitet je građen stoljećima kao granično područje, tampon-zona između Habsburške monarhije i Osmanskog carstva. Upravo je Beč, a ne neki dvor u Srbiji, naseljavao Srbe kao graničare da čuvaju carstvo od Turaka. Uz Srbe, tu su planski doseljavani Nijemci, Mađari, Slovaci, Rusini, Rumuni... Stvorena je multietnička zajednica čiji je administrativni, kulturni i ekonomski centar bio Beč i Pešta, a ne Beograd ili Kragujevac.

Vojvodina je imala svoje pruge, svoju industriju u povoju, svoje uređene gradove i svoj katastar dok je Srbija još bila osmanski pašaluk. Mentalitet njenih stanovnika, bez obzira na naciju, oblikovan je srednjoevropskim konceptom reda, rada i vlasništva.

Čak i "Srpska Vojvodina" proglašena na Majskoj skupštini 1848. godine nije bila pokret za ujedinjenje sa Kneževinom Srbijom. Bio je to zahtjev za autonomijom unutar Habsburške monarhije, kao odgovor na mađarsku hegemoniju. Vojvođanski Srbi su tada tražili svoja prava od cara u Beču, a ne od kneza u Beogradu.

Ključni mit velikosrpskog projekta je "prisajedinjenje" Vojvodine Srbiji 1918. godine. Realnost je bila mnogo prljavija. Nakon raspada Austro-Ugarske, srpska vojska je umarširala u Vojvodinu. Nije oslobađala nikoga, jer Austro-Ugarska više nije postojala. Zauzela je teritoriju u vakuumu moći.

"Velika narodna skupština Srba, Bunjevaca i ostalih Slovena" u Novom Sadu 25. novembra 1918. je klasičan primjer političkog inžinjeringa. Na skupštini koja je odlučivala o sudbini svih stanovnika – Mađara, Nijemaca, Slovaka, Hrvata, Rusina – dominantnu većinu su imali Srbi. Odluka o pripajanju Kraljevini Srbiji donesena je aklamacijom, bez rasprave i bez da je iko pitao za mišljenje skoro polovinu stanovništva koja nije bila ni srpska ni "ostaloslovenska". Za Mađare i Nijemce, koji su tada činili ogroman procenat populacije, to nije bilo prisajedinjenje. To je bila okupacija. Međunarodne sile su na mirovnim konferencijama samo aminovale stanje koje je stvorila srpska vojska na terenu.

U Kraljevini Jugoslaviji, Vojvodina je administrativno raskomadana, a njena historijska posebnost je negirana u ime centralizma i integralnog jugoslavenstva, koje je u praksi bilo paravan za velikosrpsku dominaciju.

Pravi status Vojvodina dobija tek Ustavom iz 1974. godine. Socijalistička Autonomna Pokrajina Vojvodina tada postaje konstitutivni element jugoslovenske federacije. Imala je svoj ustav (najviši pravni akt pokrajine), svoju skupštinu, svoje izvršno vijeće (vladu), pa čak i predstavnike u Predsjedništvu SFRJ sa pravom veta. Bila je republika u svemu osim u imenu. To je bio historijski maksimum vojvođanske državnosti i priznanje njene posebnosti.

A onda je došao Slobodan Milošević.

Takozvana "Jogurt revolucija" 1988. godine nije bila nikakav spontani narodni bunt. Bio je to nasilni, protivustavni puč organizovan iz Beograda. Miloševićevi mitingaši, dovezeni autobusima, srušili su legalno i legitimno rukovodstvo Vojvodine i time de facto ukinuli njenu autonomiju. To je bio prvi čin uništenja Jugoslavije. Prije Vukovara i Sarajeva, pala je Vojvodina. Svako ko danas negira pravo Vojvodini na samoopredjeljenje, zaboravlja da je upravo gaženjem tog prava počeo krvavi pir devedesetih.

Prije Drugog svjetskog rata, Vojvodina je bila etnički šarena kao rijetko koja regija u Evropi. Onda je uslijedio val demografskog inžinjeringa. Folksdojčeri su protjerani, a njihova imovina oteta. U njihove kuće planski su naseljeni kolonisti iz pasivnih krajeva Jugoslavije, pretežno Srbi. Novi val naseljavanja desio se devedesetih, dolaskom izbjeglica iz Hrvatske i Bosne i Hercegovine. Time je etnička slika nasilno promijenjena u korist Srba, s ciljem da se trajno zatre specifični vojvođanski identitet.

Ekonomski, Vojvodina je klasična kolonija. Ona je žitnica koja hrani Srbiju. Na njenoj teritoriji se nalaze najznačajnija nalazišta nafte i gasa. A šta dobija zauzvrat? Mrvice. Sav profit se sliva u Beograd, koji onda "solidarno" raspoređuje novac, ostavljajući Vojvodini tek toliko da preživi. Infrastruktura propada, sela odumiru, a mladi odlaze. Poljoprivredni kombinati koji su nekad bili giganti uništeni su u pljačkaškoj privatizaciji koju je dirigovao Beograd. Vojvodina stvara, Beograd troši. Prosto k'o kljukuša.

Argumenti protiv nezavisnosti Vojvodine su tanki i zasnovani na sili, a ne na pravu. Kažu: "Vojvodina nema većinsko nesrpsko stanovništvo". Pa šta? Pravo na samoopredjeljenje nije rezervisano samo za etničke grupe, već i za teritorije sa jasnim historijskim, političkim i ekonomskim identitetom.

Nenad Čanak i njegova stranka, Liga socijaldemokrata Vojvodine (LSV), decenijama vode političku borbu za široku autonomiju Vojvodine unutar Srbije, protiveći se centralizmu i tražeći povratak oduzetih prava pokrajine. 

Vojvodina je u Srbiju ušla protiv volje značajnog dijela svojih stanovnika. Njena ustavom zagarantovana autonomija, koja je bila temelj federacije, uništena je silom. Decenijama je ekonomski iscrpljivana. Njen srednjoevropski identitet se sistematski potiskuje i zamjenjuje balkanskim narativima i turbo-folkom.

Princip samoopredjeljenja naroda nije švedski sto sa kojeg Srbija može uzeti ono što joj se sviđa (Republika srpska), a drugima uskratiti to isto pravo (Kosovo, a u ovom slučaju i Vojvodina). Ako su Slovenija, Hrvatska, Bosna i Hercegovina, Crna Gora, Sjeverna Makedonija i Kosovo mogli iskoristiti svoje pravo na samoopredjeljenje i napustiti federaciju koja ih je gušila, ne postoji niti jedan logičan, historijski ili pravni argument zašto to isto pravo ne bi imala i Vojvodina. Pitanje nije da li će se to desiti, već kada.