Na području Bosne i Hercegovine evidentirano je oko 150 lokaliteta rimskih vila, od čega je do sada istraženo približno 50. Prema istraživanjima do kojih je došao Adnan Busuladžić, profesor arheologije sa Filozofskog fakulteta u Sarajevu rimske vile na ovom prostoru nisu bile samo stambeni objekti, već složeni kompleksi u kojima se odvijao i svakodnevni i privredni život.

U zavisnosti od položaja, klime i društvenog statusa vlasnika, razlikuju se seoske (villa rustica) i gradske vile (villa urbana), a mnoge su imale i više pratećih objekata namijenjenih proizvodnji, skladištenju i smještaju posluge. Rimljani su vile najčešće gradili uz glavne komunikacije, koje su pratile riječne doline. Zbog toga se većina njih vezuje za slivove rijeka kao što su Bosna, Drina, Neretva, Sana, Una, Trebišnjica, Lašva i Vrbas. U vilama su živjeli romanizirani lokalni stanovnici, doseljenici iz Italije i drugih dijelova Carstva, ali i rimski veterani te administrativni i vojni službenici provincije Dalmacije.

Arheološki nalazi, kako ističe Busuladžić, koji godinama sistematski proučava ovu vrstu antičke arhitekture, pokazuju da su rimske kuće u Bosni i Hercegovini bile opremljene u skladu sa standardima ostatka Rimskog carstva. U kontinentalnim područjima gradile su se zatvorenije forme, dok su u mediteranskoj zoni bile otvorenije, s trijemovima i atrijima. U istraženim vilama pronađeni su mozaici, ostaci podnog grijanja, freske, keramika, staklo, alat i drugi predmeti svakodnevne upotrebe. Veći dio pokretnog materijala danas se čuva u Zemaljskom muzeju BiH i drugim muzejskim institucijama.

Među značajnijim lokalitetima izdvaja se villa rustica na Dračevoj strani kod Bileće, koja je činila ograđeni kompleks poljoprivrednog karaktera, ali s elementima luksuza poput ukrasa od stakla i fresaka, datiranih u period 1. i 2. stoljeća.

Posebno je poznat kompleks Mogorjelo kod Mogorjelo, u blizini Čapljina, koji je u antičko doba predstavljao jedno od najvažnijih poljoprivrednih imanja. Kompleks pravougaonog oblika bio je utvrđen zidovima i kulama, a raspolagao je i naprednim sistemima poput bazena i centralnog grijanja. U sjeverozapadnoj Bosni izdvaja se vila u Ljusini kod Bosanske Krupe, dok se Sarajevu posebno ističe lokalitet na Ilidži, gdje je rimski kompleks građen u više faza od 1. do 4. stoljeća. Na tom prostoru uočeni su mozaici, freske i arhitektura organizirana oko centralnog atrija.

Busuladžić podsjeća da su neki lokaliteti, uključujući i dijelove Ilidže, danas djelimično očuvani ili teško dostupni zbog kasnijih infrastrukturnih intervencija i formiranja vještačkih jezera, iako su prije toga sistematski istraženi i dokumentovani.

Rimske vile u BiH svjedoče o visokom standardu života u antičkom periodu, ali i o procesu romanizacije lokalnog stanovništva, koje je prihvatalo rimske običaje, arhitekturu i način stanovanja. U pojedinim slučajevima zabilježena je i kasnija prenamjena ovih objekata u sakralne svrhe, što potvrđuju nalazi na lokalitetima Panik i Majdan kod Mrkonjić Grad, gdje su antičke građevine u kasnoj antici dobile novu, religijsku funkciju.