Danas se navršava šesta godišnjica smrti Muhameda Hosnija Mubaraka, čovjeka koji je tri decenije vladao Egiptom s autoritetom koji su mnogi upoređivali s drevnim vladarima Nila. Mubarak je preminuo 25. februara 2020. godine u 91. godini života, ostavivši iza sebe kompleksno naslijeđe koje i danas polarizira najmnogoljudniju arapsku naciju.

Uspon i tri decenije "stabilnosti"

Mubarak je na vlast došao u dramatičnim okolnostima 6. oktobra 1981. godine, nakon što su pripadnici Islamskog džihada izvršili atentat na tadašnjeg predsjednika Anwara el-Sadata tokom vojne parade. Mubarak, koji je tada bio potpredsjednik, preživio je napad s lakšom povredom ruke.

Njegova vladavina, koja je trajala gotovo tri decenije, bila je obilježena vanjskopolitičkom stabilnošću i čvrstim savezom sa SAD-om. Egipat je pod njegovim vodstvom ostao privržen mirovnom sporazumu s Izraelom iz 1979. godine, što mu je osiguralo milijarde dolara američke vojne pomoći. Međutim, na unutrašnjem planu, Mubarak je vladao uz pomoć Zakona o vanrednom stanju, koji je bio na snazi tokom cijelog njegovog mandata, omogućavajući represiju nad političkim oponentima i gušenje slobode govora.

Pad i "Suđenje stoljeća"

Kraj njegove ere počeo je 25. januara 2011. godine, kada su masovni protesti na Trgu Tahrir u Kairu, nadahnuti "Arapskim proljećem", zahtijevali njegov odlazak. Nakon 18 dana demonstracija i pritiska vojske, Mubarak je podnio ostavku 11. februara 2011. godine.

Ono što je uslijedilo bilo je bez presedana u arapskom svijetu – bivši predsjednik se našao u sudskom kavezu. Mubaraku se sudilo za korupciju i saučesništvo u ubistvu stotina demonstranata tokom revolucije. Prvobitno je 2012. godine osuđen na doživotni zatvor, ali je nakon niza žalbi i ponovljenih suđenja 2017. godine oslobođen optužbi za ubistvo demonstranata. Jedina pravosnažna presuda protiv njega bila je ona za pronevjeru državnog novca namijenjenog održavanju predsjedničkih palata.

Između nostalgije i kritike

Šest godina nakon njegove smrti, Egipat se nalazi pod čvrstom rukom Abdela Fattaha el-Sisija. Paradoksalno, dok su revolucionari s Tahrira 2011. godine sanjali o demokratiji, mnogi Egipćani danas s nostalgijom gledaju na Mubarakovu eru kao na period relativne ekonomske predvidljivosti i manje represije u poređenju sa sadašnjim stanjem.

Ipak, kritičari podsjećaju da je upravo Mubarakov sistem klijentelizma, policijske brutalnosti i gušenja političkog života stvorio uslove za duboku krizu iz koje Egipat i danas traži izlaz. Mubarak je sahranjen uz pune vojne počasti, što je bio simboličan povratak države svom "heroju iz rata 1973. godine", čime je režim nastojao rehabilitirati njegovu vojnu prošlost dok je političku ostavštinu gurnuo u stranu.

Hosni Mubarak je otišao u historiju kao čovjek koji je vjerovao da je nezamjenjiv štit protiv haosa. Šest godina nakon njegove smrti, Egipat i dalje živi u sjeni institucija koje je on tri decenije gradio po svojoj mjeri.