U ponedeljak, 21. jula 2008. godine, negde oko 23 sata, redakcije beogradskih listova primile su vijest koja je, uprkos decenijskom iščekivanju, djelovala nevjerovatno. Šturo saopćenje Savjeta za nacionalnu bezbjednost potvrdilo je ono o čemu se godinama špekuliralo samo u domenu teorija zavere: Radovan Karadžić, najtraženiji haški begunac, lociran je i lišen slobode.

Sukob datuma

Kada je uhapšen Karadžić?

U zgradi Specijalnog suda u Ustaničkoj ulici, dok je veći dio grada spavao, svjetla su se tek palila. Operacija koja je trajala mjesecima kulminirala je u tišini, daleko od kamera, u običnom gradskom autobusu na liniji 73 koji povezuje Novi Beograd i Batajnicu.

Mješavina pustinjaka i gurua

Ono što je uslijedilo u satima nakon hapšenja, šokiralo je i najiskusnije istražitelje. Pred istražnim sudijom nije stajao ratni lider s Pala, već čovjek koji je izgledao kao mješavina pustinjaka i gurua. S gustom, bijelom bradom, naočalama s debelim dioptrijskim okvirima i u pletenom džemperu, Radovan Karadžić je godinama živio kao Dragan David Dabić.

Pod tim imenom, on se bavio alternativnom medicinom, držao predavanja o energiji i pisao kolumne za stručne časopise. Kretao se slobodno, kupovao namirnice u lokalnom supermarketu i pio piće u kafani Luda kuća, dok su mu na zidovima iznad glave stajale sopstvene fotografije iz ratnog perioda.

Maska je bila toliko radikalna da je Karadžić, zapravo, nestao u očiglednosti.

Sukobi demonstranata i policije

Hapšenje jeste bilo operativni uspjeh Bezbjednosno-informativne agencije (BIA), ali i signal nove političke konfiguracije u Srbiji. Vlada formirana samo nekoliko sedmica ranije, pod palicom koalicije DS–SPS, povukla je potez koji je prethodna administracija izbjegavala godinama.

Na beogradskim ulicama atmosfera je bila napeta, dok su svjetske prijestolnice – od Washingtona do Brisela – pozdravljale akciju kao historijsku prekretnicu za eurointegracije Srbije. Nekoliko stotina demonstranata sukobilo se s policijom, ali masovna pobuna koju su neki priželjkivali je izostala. Građani su, činilo se, bili više umorni od izolacije nego spremni da brane čovjeka koji ih je godinama držao kao taoce međunarodnih sankcija.

U Sarajevu, vijest je dočekana na ulicama. Za porodice žrtava srebreničkog genocida i preživjele troipogodišnje opsade grada, vijest od 21. jula bila je prva prava potvrda da pravda, ma koliko spora, ipak nije nedostižna.

Kraj mita o nedodirljivosti

Izručenje u Hag, koje je uslijedilo desetak dana kasnije, bilo je samo formalni završetak jedne biografije koja je obilježila najmračnije poglavlje moderne balkanske historije. Karadžićev put od psihijatra, preko političkog vođe, do barda alternativne medicine, završio se u sudnici gdje će mu deceniju kasnije biti izrečena doživotna kazna zatvora.

S tim u vezi, 21. juli 2008. godine ostaje upamćen kao datum kada je Srbija prelomila sopstveni odnos prema prošlosti. Bez velike pompe, u autobusu gradskog prijevoza, okončana je jedna trinaestogodišnja farsa. Te noći, doktor Dabić je opet postao Radovan Karadžić, a država je, bar nakratko, pokazala da je jača od sopstvenih mitova.

Činjenica da je čovjek takvog profila mogao godinama da se skriva usred milionskog grada ostaje kao opomena o dubini bezbjednosnih labirinata, ali i kao podsjetnik da se historija ne može vječno izbjegavati. Čak ni s tuđom ličnom kartom u džepu.