Srbija se za kratko vrijeme našla na udaru ozbiljnih kritika koje stižu iz Evrope. Nakon što je Evropski parlament usvojio rezoluciju sa najnegativnijim ocjenama o reformama u Srbiji, u Beograd stiže još kritika iz Brisela. Naime, Evropska komisija će 4. novembra objaviti izvještaje o proširenju za sve države kandidate, a prema saznanjima N1, izvještaj o Srbiji bit će najnepovoljniji od početka pregovora o članstvu. Ukoliko ovaj izvještaj zaista bude tako kritičan, to bi bio udarac za režim u Srbiji, a kao mogući termin kad će Srbija morati da se odluči za ili protiv Evropske unije, pominje se decembar.

Izvještaj Evropske komisije

Objavljivanje godišnjeg izvještaja Evropske komisije o napretku Srbije očekuje se početkom novembra, a prema riječima koordinatorke Nacionalnog konventa o EU (NKEU) Bojane Selaković, sigurno će biti oštriji nego prethodni.

Evropska komisija u godišnjem izvještaju ocjenjuje napredak svake države kandidatkinje u ispunjavanju kriterija za članstvo, posebno u oblastima vladvine prava, demokratije, institucija, javne uprave, ekonomije i usklađivanja sa pravnom tekovinom EU. U izvještaju se daju preporuke koje država treba da ispuni naredne godine, ukazuje na slabosti i oblasti koje zahtjevaju veći angažman.

Dopisnik RTS-a iz Brisela Dušan Gajić, objavio je naX-u šta će biti glavne poruke godišnjeg izvještaja Evropske komisije o Srbiji, a koji se očekuje sljedeće sedmice, te dodao da će biti najnepovoljni do sada iz nekoliko razloga.

Prema saznanjim Gajića, u izvještaju se navodi da u Srbiji ne samo da nema napretka već je došlo do nazadovanja u ključnoj oblasti vladavine prava.

S obzirom na to da ova oblast određuje tempo svih ostalih poglavlja,  to može dodatno da oteža pregovore o članstvu, koji su blokirani već četiri godine, napisao je Gajić, pozivajući se na dobro upućene izvore.

Primjedbe Brisela

Također, navodi i da se na listi primjedbi Brisela navodno nalazi i izostanak reakcije na slučaj Banjska i odnos prema Rusiji i antiEU retorika vlasti.

Beogradu će, kako se očekuje, u godišnjem izvještaju biti poručeno je sada trenutak da napravi jasan geostrateški izbor – da li je opredjeljen za članstvo u EU ili ne.

Dopisnik RTS-a tvrdi da će se ove ocjene naći pred zemljama članicama u decembru, kada budu odlučivale o narednim koracima za Srbiju i druge zemlje kandidate.

Ozbiljna poruka 

Vladimir Međak iz Evropskog pokreta u Srbiji za Nova.rs objašnjava da ono što je objavljeno, da navodno neće biti data preporuka za otvaranje Klastera tri, jeste ozbiljan korak unazad.

- To se nikad nije desilo i ne sjećam se kada je Evropska komisija povukla svoju preporuku, bez obzira na to šta države članice misle tome. Ta preporuka je data još 2021, a povlačanje bi bilo ozbiljna poruka da su se stvari promijenile. Ako EK povuče preporuku za otvaranje Klastera 3, a naš ministar za evropske integracije Nemanja Starović je rekao da je dobio zeleno svjetlo za otvaranje klastera, ministar mora da podnese ostavku, jer je slagao. Ali to ćemo vidjeti u utorak, kad budemo vidjeli šta tačno piše u izvještaju - navodi Međak.

Podsjećanja radi, ministar za evropske integracije Srbije Nemanja Starović nedavno je izjavio da je „posjeta predsjednice Evropske komisije (EK) Ursule von der Leyen Beogradu protekla u konstruktivnoj atmosferi, te da Srbija ima zeleno svjetlo za otvaranje novih klastera. On je i prošlog mjeseca izjavio da očekuje da će klaster tri u procesu pristupanja Evropskoj uniji biti otvoren do kraja godine.

Udarac režimu

Sagovornik Nove ističe da ako to napiše komisija i potpiše Ursula von der Leyen, koja je bila ključna osoba koja ih je branila, onda to znači da ta linija odbrane više ne postoji.

- Šta će države sa tim da urade, i kako će da postupe, ne možemo da znamo, jer države se dosad nisu pretjerano isticale, puštale su komisiju i držale se na bilaterali sa nama, osim Njemačke. Ako EK u izvještaju napiše sve onako kako je nezvanično objavljeno, to će biti ozbiljna promjena i onda je režim u Beogradu dobio udarac što se tiče podrške Brisela, jer oni ne mogu da se promjene - kaže Međak i dodaje da onda to znači da je Evropska komisija prihvatila ono što je usvojio Evropski parlament.

Govoreći o vladavini prava, Međak naglašava da ako je zaista navedeno da je u vladavini prava napravljen korak unazad, to znači ocjena "back sliding".

Konkretni slučajevi

- Evropska komisija od 2012. i nakon nezakonitog otpuštanja guvernera NBS, nije napisala da Srbija ima "back sliding" bilo gdje. To bi bile ozbiljne poruke da stvari ne idu kako treba i da moraju da se mijenjaju suštinski - kaže on i napominje da ipak treba sačekati izvještaj EK i vidjeti tačno šta u njemu piše.

Pretpostavlja se da se rigorozniji ton Evropske komisije nadovezuje na posljednju rezoluciju Evropskog parlamenta o Srbiji. Inače, u rezoluciji su po prvi put navedeni konkretni slučajevi kršenja slobode okupljanja i izražavanja, kao i upozorenje učesnicima Expa 2027. da razmotre učešće zbog stanja vladavine prava i korupcije.

Kakav će biti stav evropskog zakonodavnog tijela, zvanično će se saznati naredne sedmice.