Mehter, u historiji poznat i kao janjičarska muzika, predstavljao je specifični vojni orkestar koji je pratio janjičarske jedinice u pohodima, ali i samog sultana i druge visoke osmanske uglednike tokom njihovih javnih nastupa.

Ime potiče od perzijske riječi "mahtar", što znači "uzvišeno velik", a ovaj muzički fenomen smatra se prvim vojnim orkestrom u historiji po čijem su ugledu kasnije sve svjetske vojske osnovale svoje muzičke sastave.

Iako se institucionalna pojava mehtera veže za drugu polovinu 15. stoljeća, njegovi korijeni sežu duboko u tursku i islamsku tradiciju, od seldžučkih vojnih muzičara do najstarijih pisanih izvora poput Orhonskih zapisa iz 8. stoljeća.

Nastup u šarenim uniformama

Uloga mehtera unutar Osmanskog Carstva bila je višestruka - od ritualne i ratne do informativne.

Tokom vojnih pohoda, muzika je imala funkciju psihološkog oružja. Ritmičko bubnjanje i prodoran zvuk ulijevali su hrabrost osmanskim vojnicima, dok su istovremeno, poput potmule grmljavine, zastrašivali neprijatelja.

Centralni simbol rata bio je veliki komandni šator (otak), ispred kojeg je stajao kos, komandantov veliki timpan. Gubitak ovog bubnja na ratištu smatrao se ravnim porazu.

U mirnodopskim vremenima, mehter je bio oznaka sultanove moći i državnog kontinuiteta, svirajući svakog dana nakon poslijepodnevne molitve (ikindije), dok su bubnjevi služili i za objavljivanje važnih državnih vijesti.

Muzički sastav mehtera, odnosno mehterana, karakterizirala je upotreba raznovrsnih instrumenata kao što su kos (veliki timpan), nakare (mali doboš), davul (bas bubanj), zil (činele), boru (truba), kaba zurna te cevgen (štap sa zvončićima).

Orkestri su bili organizirani prema broju svirača, pa su se tako šesteročlani sastavi nazivali alti katli, dok je najvažniji, sultanov mehter, obično bio devetoročlani (dokuz katli), mada se broj svirača u kasnijim periodima penjao i do šesnaest po instrumentu.

Članovi orkestra nastupali su u upečatljivim, šarenim uniformama s dugim ogrtačima i visokim kapama, stojeći u formaciji polumjeseca pod vodstvom zapovjednika poznatog kao Mehterbaši aga.

Utjecaj na klasičnu umjetnost

Fascinacija ovim egzotičnim zvukom i vojnim spektaklom brzo se proširila Evropom.

Prva prava imitacija mehtera pojavila se 1720. godine u poljskoj vojsci kralja Augusta II, nakon čega su slični orkestri postali sastavni dio evropskih vojnih ceremonija.

Utjecaj janjičarske muzike duboko je prožeo i klasičnu umjetnost 18. i 19. stoljeća kroz žanr poznat kao alla turca. Slavni kompozitori poput Christopha Glucka i W. A. Mozarta koristili su elemente turskog stila u svojim operama, dok su Haydnova "Vojna" simfonija i Beethovenova scenska muzika za "Ruševine Atine" postali najpoznatiji primjeri naivnog oponašanja ovog zvuka.

Popularnost je bila tolika da su tadašnji klaviri opremani posebnim rezonatorima za simulaciju udaraljki, a pijanisti su nerijetko nastupali uz pratnju defa.

Mehter i dan-danas opstaje kao dragocjen dio kulturne baštine, nastupajući kao ceremonijalni orkestar u Istanbulu.