Evropski lideri imaju novi strah: Sukob Donalda Trumpa s Iranom uskoro će se pretvoriti iz ekonomskog šoka u političku krizu za krhki centar bloka.

S porastom cijena energije i usporavanjem rasta, evropske vlade se pripremaju za krizu koju nemaju puno moći zaustaviti - a koja bi mogla probiti već oslabljeni politički mainstream bloka.

Širom Evrope, nepopularni aktuelni lideri suočavaju se s populističkom reakcijom koja bi sljedeće godine u Francuskoj mogla biti dovoljno jaka da dovede Nacionalni skup do pobjede, dovodeći krajnju desnicu u Jelisejsku palatu i šaljući udarne talase širom svijeta.

Savez pred krahom

Pukotine u "ekstremnodesničarskoj internacionali": Zašto puca Trumpov savez u Evropi?

- Troškovi energije prelijevaju se na hranu, transport i stanovanje, najteže pogađajući domaćinstva s nižim i srednjim prihodima - rekao je za Politico Seamus Boland, predsjednik Evropskog ekonomskog i socijalnog odbora, koji okuplja sindikate iz cijele Evrope i savjetuje Evropsku komisiju o ekonomskoj i radnoj politici.

Politički, to stvara prostor za nepovjerenje - ne samo u nacionalne vlade, već i u sposobnost evropskih institucija da zaštite građane od vanjskih šokova. To riskira ubrzanje podrške protekcionističkim ili introvertnijim pristupima, naglasio je.

I tu nije kraj problemima za EU.

U Bugarskoj, pobjeda bivšeg predsjednika Rumena Radeva, naklonjenog Kremlju, 20. aprila uznemirila je aktuelne vlasti širom Evrope. U Rumuniji, koalicijska kriza uskoro bi mogla s vlasti skinuti proevropskog premijera Iliea Bolojana.

Globalni autsajder

Za SAD i Izrael su nebitni: Evropska unija je tek puki posmatrač zbivanja na Bliskom istoku

U Njemačkoj, krajnje desničarska Alternativa za Njemačku cilja na dobitke na septembarskim izborima u pokrajini Saksonija-Anhalt, nakon što je već prodrla u dijelove zapadne Njemačke daleko od svoje tradicionalne istočne baze moći.

Kada su evropski čelnici prošle sedmice održali dvodnevni samit na Kipru, dok su se ekonomski lideri i stručnjaci sastajali u Grčkoj, zajednička nit bila je istaknuta u privatnim sastancima, neformalnim razgovorima i javnim izjavama: evropska ekonomija je već slaba, a šok izazvan iranskim problemom prijeti da je učini politički eksplozivnom.

- Kako blokada Hormuškog moreuza i dalje traje, jasno je da njeni uticaji postaju sve izraženiji i, kako neki kažu, šire se i kroz širu ekonomiju - rekao je evropski komesar za ekonomiju Valdis Dombrovskis na marginama Delfi ekonomskog foruma u Grčkoj.

Reforma budžeta

EU zatvara vrata Kini: Brisel planira zaštititi domaću industriju od strane konkurencije

Zastoj između Washingtona i Teherana se odugovlači nakon što su nedavni razgovori otkazani u posljednji čas. Hormuški moreuz ostaje zatvoren za većinu komercijalnog brodskog prometa, što drži cijenu nafte iznad 100 dolara po barelu.

Napadi koje predvode SAD i Izrael najnoviji su - i najakutniji - okidač za crvenu uzbunu u evropskoj ekonomiji. Ali zvona za uzbunu zvone već godinama.

Evropa je bila u opasnosti od "spore agonije" osim ako lideri ne poduzmu dalekosežne reforme kako bi sustigli brže rastuću Kinu i SAD, upozorio je 2024. godine bivši šef Evropske centralne banke Mario Draghi.

- Ne bismo trebali potcijeniti da je ovo jedinstven trenutak u kojem su američki predsjednik, ruski predsjednik i kineski predsjednik potpuno protiv Evropljana. Dakle, ovo je pravi trenutak da se probudimo - rekao je francuski predsjednik Emmanuel Macron u petak u Atini, gdje je razgovarao s grčkim premijerom Kyriakosom Mitsotakisom nakon samita EU-a. 

Plan SAD

Trumpova administracija i Evropa: Poziv na stratešku samostalnost i obnovu civilizacijskog identiteta

U znaku rastućih finansijskih problema, oba lidera su iskoristila svoj sastanak da pozovu na raspoređivanje otplate plana oporavka EU-a nakon pandemije i na veći dug EU-a za finansiranje investicijskih prioriteta bloka.

Ekonomska tromost koja godinama proganja Evropu pretvara se u nešto hitnije - stagflaciju. Rastuće cijene uzrokovane ratom i blokadom sudaraju se sa slabim rastom širom bloka.

Nekada smatrana privremenom, sada se očekuje da će kriza imati dugotrajnije posljedice i da se širi širom ekonomijom, rekao je Dombrovskis.

- Suočavamo se sa stagflacijom - ekonomskim usporavanjem i povećanom inflacijom u isto vrijeme. Gotovo je sigurno da ćemo morati revidirati našu cijelu godišnju ekonomsku prognozu naniže u našoj proljetnoj prognozi u drugoj polovini maja - istakao je Dombrovskis.

Analiza Foreign Affairsa

Vrijeme je da EU postane evropski Pentagon

Njemačka i Italija - koje zajedno predstavljaju više od trećine ukupnog BDP-a EU-a - snizile su svoje cjelogodišnje ekonomske prognoze posljednjih dana.

Na prošlosedmičnom samitu, lideri EU-a su razmotrili prijedloge Komisije za ublažavanje udara energetske krize, uključujući smanjenje poreza na električnu energiju, socijalne programe za ugrožena domaćinstva, smanjenje PDV-a, ciljane subvencije za čiste tehnologije, ulaganja u energetske mreže i koordinirano punjenje skladišta plina.

Ali Brisel - ili nacionalne vlade koje imaju finansijskih problema - mogu učiniti samo toliko.

Mnoge zemlje EU-a i dalje se bore s visokim dugovima i deficitima koji su ostali od programa ekonomske podrške iz doba pandemije. To ostavlja malo prostora za vrstu sveobuhvatne intervencije kakvu je Evropa primijenila tokom pandemije ili nakon potpune ruske invazije na Ukrajinu.

Američki pritisak

Evropska strateška noćna mora: Zarobljena između Trumpa, Putina i rata koji ne može završiti

Dombrovskis je rekao da Komisija odgađa mjere u stilu bazuke i poziva vlade da se drže "ciljane, privremene" podrške - drugim riječima, da intervenišu samo tamo gdje je bol najakutnija.

Ekonomska kriza također ponovo otvara jednu od najstarijih linija rasjeda EU-a - borbu između štedljivih sjevernih zemalja i južnih država koje zahtijevaju veću podršku od Brisela.

Pregovori o budžetu EU-a od 1,8 biliona eura za period 2028-2034 postali su bojno polje. Sjeverne zemlje žele obuzdati potrošnju i preusmjeriti više novca na odbranu.

Mnogo izazova

Odgovor Rusima i Amerikancima: Evropskoj uniji treba "veliki prasak"

Južne zemlje tvrde da im je potrebna ekonomska podrška. Nad pregovorima se nadvija još jedan zakon: Od 2028. godine EU treba početi otplaćivati ​​25 milijardi eura godišnje zajedničkog duga koji je izdala kako bi se uhvatila u koštac s ekonomskim posljedicama pandemije Covida.

- Zadužili smo se tokom Covida. Danas nam neki kažu da moramo brzo nadoknaditi dug. To je idiotski - rekao je Macron.