Iako je od likvidacije Željka Ražnatovića Arkana u beogradskom hotelu Interkontinental prošlo punih 26 godina, taj 15. januar 2000. godine i dalje ostaje najdublja misterija balkanskog podzemlja. Ubistvo čovjeka koji je sintetizirao rat, politiku, kriminal i estradu u specifičan "srpski san" devedesetih, nije bilo samo uklanjanje vođe paravojne Srpske dobrovoljačke garde (SDG), već i simbolički kraj jedne ere. Ipak, ni decenijama kasnije, pravosudni sistem nije uspio locirati mozak operacije, ostavljajući pitanje nalogodavca otvorenim.

Kobnog popodneva, dok je Svetlana Ceca Ražnatović s tjelohraniteljem Zvonkom Mateovićem obilazila hotelske butike, u separeu su sjedili Arkan i njegovi bliski saradnici – pukovnik SDG Milenko Mandić i pukovnik policije Dragan Garić. Mirnu atmosferu prekinula je precizna serija hitaca. Napadač je hladnokrvno i hirurški precizno likvidirao svu trojicu muškaraca na mjestu. Prilikom bjekstva, ubica je ranjen hicima tjelohranitelja Mateovića, ali je uz pomoć saučesnika uspio napustiti hotel, potraživši kasnije spas u lozničkoj bolnici pod lažnim imenom.

Šokantno otkriće uslijedilo je identifikacijom napadača – radilo se o Dobrosavu Gavriću, tada pripadniku policije pod suspenzijom. Uz njega su za učešće u zavjeri optuženi Dragan Nikolić Gagi i Milan Đuričić Miki, uz još nekoliko lica iz novobeogradskih kriminalnih krugova. Maratonski proces rezultirao je presudama od 35 godina za Gavrića i po 30 godina za Nikolića i Đuričića. Međutim, bjekstvo ključnih aktera pretvorilo je ovaj slučaj u međunarodnu potjeru. Milan Đuričić Miki identificiran je posthumno 2018. godine nakon likvidacije u Južnoj Africi, dok se Dobrosav Gavrić i dalje nalazi u toj zemlji, uprkos višegodišnjim naporima Srbije za ekstradiciju koji su počeli još 2011. godine kada je ranjen u lokalnom mafijaškom obračunu.

Sjene tajnih službi i prazni sefovi

Zvanična sudska verzija decenijama trpi kritike zbog "rupa" u istrazi. Bivši Arkanovi saradnici spekuliraju o drugom pucaču, navodno oficiru SDG-a koji je pobjegao u inostranstvo, ali i o logističkoj podršci koju su ubicama mogli pružiti samo visoki krugovi Državne bezbjednosti (DB). Teza da je Arkan postao opasan teret za tajne službe, za koje je godinama radio kao "vanjski saradnik", potkrijepljena je i misterijom njegovih sefova u Komercijalnoj banci. Godinama kasnije, sefovi su pronađeni prazni, a sumnja se da su u njima čuvani dokumenti i naređenja koja bi direktno kompromitirala režim Slobodana Miloševića.

Vjenčanje Željka Ražnatovića i Svetlane Veličković (Screenshot)

Osim trojice ubijenih u hotelu, ovaj slučaj prati i sudbina Vojislava Jekića, načelnika lozničke policije koji je prvi prepoznao ubicu. Njegova hrabrost da progovori o slučaju koštala ga je života. Likvidiran je u Beogradu pod nerazjašnjenim okolnostima, postavši tako još jedna, "kolateralna" žrtva atentata koji je zauvijek promijenio mapu srbijanskog podzemlja. Slučaj "Interkontinental" tako ostaje nedovršena priča o sprezi države i kriminala, gdje su izvršioci kažnjeni ili mrtvi, dok nalogodavci ostaju u sjenama prošlosti.

Teorije zavjere

U vezi s Arkanovim likom i djelom konstruirane su i mnogobrojne teorije zavjere. Najupornija teorija zavjere sugerira da je Željko Ražnatović Arkan iscenirao sopstvenu smrt, što zagovornici ove ideje potkrepljuju potpunim odsustvom fotografija ili snimaka njegovog tijela, kao i činjenicom da pristup posmrtnim ostacima nije bio dozvoljen čak ni njegovoj majci. Prema ovim nagađanjima, on živi u ilegali na Kipru ili se krije u sopstvenoj kući u Beogradu, maskiran u tjelohranitelja ili "ujaka" koji nosi kofere, dok ga supruga Svetlana navodno ucjenjuje i finansijski izdržava. Ulje na vatru ovim pričama dodaju izjave njegovog sina Veljka o misterioznim rođendanskim poklonima od oca, kao i tvrdnje bivšeg tjelohranitelja Miloša Petkovića Dafine da je grobnica na Novom groblju zapravo prazna, zbog čega se u javnosti povremeno javljaju i zahtjevi za ekshumaciju.

Druga grupa kontroverzi bavi se unutrašnjim izdajama i sumnjivim okolnostima same likvidacije u Interkontinentalu. Špekulira se o direktnoj umiješanosti Cece u organizaciju ubistva zbog navodne tajne veze s Miloradom Ulemekom Legijom, dok osuđeni izvršilac Dragan Nikolić Gagi svojim promjenjivim iskazima iz zatvora održava tenziju oko toga ko je zaista povukao obarač. Misteriju produbljuju i svjedočenja Mihajla Ulemeka o bizarnim počecima veze Arkanovog para, prema kojima je Željko prvobitno o pjevačici imao izuzetno negativno mišljenje nakon što ju je, navodno, spasio iz narkomanskog zatočeništva u Švicarskoj, da bi se tek kasnije odlučio na brak koji je spojio estradu i paravojne formacije.

Dodatni sloj apsurda cijelom slučaju daju i paranormalna tumačenja, poput onih proročice Azire koja tvrdi da je putem rituala s kašikama potvrdila da je Arkan živ i da se suočava s velikim problemima. Ovakve bizarne tvrdnje često se prepliću sa neriješenim imovinskim odnosima između Ražnatovićeve djece iz prvog braka i njegove udovice, pri čemu se teorije o njegovom opstanku koriste kao argument u borbi za nasljedstvo. Dok jedni vjeruju u vještu operaciju estetskih hirurga i život u sjeni, drugi smatraju da su sve ove priče plod medijskog senzacionalizma i odbijanja dijela javnosti da prihvati kraj jedne od najkrvoločnijih figura s ovih prostora.

Učešće u agresiji na Bosnu i Hercegovinu

Poznato je da je Željko Ražnatović Arkan aktivno učestvovao i u agresiji na našu domovinu. Prodor Arkanovih jedinica u Bijeljinu početkom aprila 1992. godine nije bio slučajan incident, već precizno osmišljen uvod u masovne zločine širom Bosne i Hercegovine. Ovaj semberski grad postao je laboratorija za politiku "čišćenja" terena, gdje je pod patronatom srbijanske Službe državne bezbjednosti (SDB) testirana saradnja paravojnih formacija i tadašnje JNA. Operacija, koja je započela forsiranjem Drine preko Pavlovića mosta, imala je za cilj ne samo vojnu kontrolu, već i psihološko slamanje otpora kroz brutalnu egzekuciju civila, čime je uspostavljena matrica ratovanja koja će dominirati narednim godinama.

Ključnu ulogu u legitimaciji Arkanove SDG odigrao je vojni vrh u Beogradu. Historijski dokumenti, uključujući i naredbe načelnika Generalštaba JNA Blagoja Adžića, potvrđuju da su regularne vojne snage imale instrukciju da se potčine Ražnatovićevoj komandi. Takva sprega omogućila je SDG-u da uz podršku avijacije i teškog naoružanja sprovede kampanju u kojoj je, prema podacima Haškog tribunala, život izgubilo oko 400 osoba. Umjesto vojnih sukoba, na terenu se odvijala sistematska likvidacija nesrpskog stanovništva, što su hroničari događaja opisali kao "generalnu probu" za kasnije genocide.

Bijeljinski masakr kroz objektiv američkog fotografa Rona Haviva

Iako su napadači pokušali kontrolirati protok informacija, svijet je vidio razmjere bijeljinskog masakra kroz objektiv američkog fotografa Rona Haviva. Ironijom sudbine, Arkan ga je lično pozvao da svjedoči navodnom "oslobađanju", ali su Havivovi snimci – poput onog na kojem pripadnik garde šutira tijela ubijenih civila – postali krunski dokazi o karakteru rata. Te fotografije su razbile narativ o "borbama za grad" i ogolile činjenicu da su žrtve bili nenaoružani ljudi izvučeni iz svojih domova, što je Arkana kasnije natjeralo na progon samog fotografa u pokušaju da sakrije tragove zločina.

Tri decenije nakon rata, Bijeljina živi u svojevrsnom paradoksu historijskog revizionizma. Dok porodice žrtava još uvijek traže posmrtne ostatke ubijenih u logoru Batković i drugim stratištima, lokalne vlasti 1. april obilježavaju kao svečani dan odbrane, ignorirajući činjenicu da se radilo o brutalnoj okupaciji. Kontinuitet te politike najjasnije se ogleda u toponimiji grada; dok su tragovi bošnjačke kulture sistematski potiskivani, jedna od ključnih ulica i dalje ponosno nosi ime Arkanove garde, šaljući jasnu poruku o tome kakve se vrijednosti i danas baštine u ovom dijelu naše države.