Raznolikost džamijske arhitekture u Bosni i Hercegovini ogleda se ne samo u stilskim i konstruktivnim rješenjima, nego i u razlikama u prostornim dimenzijama objekata te visini munara. U ovom radu bit će predstavljeni primjeri džamija koje se izdvajaju svojim krajnjim dimenzionalnim vrijednostima: najveća i najmanja džamija, kao i džamije s najvišom i najnižom munarom.

Od skromnih, ali arhitektonski upečatljivih mahalskih i historijskih objekata do monumentalnih kompleksa savremenog doba, džamije u Bosni i Hercegovini pokazuju veliku raznolikost u arhitekturi, dimenzijama i oblikovanju.

Najveća džamija u Bosni i Hercegovini

Najveća džamija u Bosni i Hercegovini je džamija Kralj Fahd ibn Abdul-Aziz, smještena u sarajevskom naselju Mojmilo. Izgrađena je 2000. godine kao vakuf Visokog saudijskog komiteta za pomoć BiH.

Ova džamija obuhvata površinu od oko 8.187 metara kvadratnih. Njen unutrašnji molitveni prostor može primiti približno 3.000 klanjača, dok dvorište prima još oko 2.000 vjernika, što je, po kapacitetu i prostornom obimu, čini najvećom džamijom u Bosni i Hercegovini.

U sklopu kompleksa nalazi se 40 abdesthana, 20 za žene i 20 za muškarce. Džamiju karakteriziraju dvije munare te fontana smještena ispred ulaza.

Zanimljivo je da, zbog svog prostornog kapaciteta, već dugi niz godina predstavlja mjesto s kojeg se organizirano ispraćaju sarajevske hadžije na hadž.

Fahdova džamija 

Najmanja džamija u Bosni i Hercegovini

Prostorno najmanja džamija u Bosni i Hercegovini, prema dostupnim podacima o dimenzijama džamija, jeste Jakub-pašina džamija u Sarajevu. Sagradio ju je bosanski sandžak-beg Jakub-paša 1491. godine na području današnjeg Bistrika. Džamija je prvobitno bila izgrađena od ćerpića i drveta, s drvenom munarom. Munara je srušena 1874. godine uslijed jakog nevremena. Sam objekat džamije porušen je 1. marta 1936. godine, a obnovljen tek 2008. godine. Jakub-pašina džamija sa svojim haremom danas se nalazi na listi peticija za proglašenje nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine.

Vanjski gabariti džamije iznose približno 8×6 metara, dok je unutrašnji molitveni prostor dodatno manji, što je, prema dostupnim podacima, čini prostorno najmanjom džamijom u Bosni i Hercegovini.

Pored nje, među prostorno najmanje džamije ubrajaju se i Behram-efendijina džamija u Banjoj Luci, Hadži-Pervizova džamija (Potočka) u Banjoj Luci, Mejdanska džamija u Tuzli, kao i pojedine tvrđavske džamije u Krajini, koje se odlikuju vrlo skromnim vanjskim dimenzijama ili malim unutrašnjim prostorom za klanjanje.

Jakub-pašina džamija u Sarajevu (Foto: Adis Sultanović)

Džamija s najvišom munarom u Bosni i Hercegovini

Džamija s najvišom munarom u Bosni i Hercegovini otvorena je 2022. godine u Pećigradu u Cazinu.

Džemat Pećigrad postoji više od dva i po stoljeća (oko 254 godine), a njegovi počeci vezuju se za staru džamiju podignutu 1768. godine unutar zidina Starog Grada.

Nova džamija dimenzija je približno 30×16 metara i raspolaže s oko 1.200 metara kvadratnih korisnog prostora.

Posebno se izdvaja po tome što posjeduje najvišu munaru u Bosni i Hercegovini, visoku oko 70 metara, čime predstavlja jedinstven primjer u savremenoj bosanskohercegovačkoj džamijskoj arhitekturi.

Džamija u Pećigradu u Cazinu (Foto: Vakufska direkcija)

Džamija s najnižom munarom u Bosni i Hercegovini

Najnižu munaru sagrađenu uz neku džamiju u Bosni i Hercegovini ima Džamija u Dživaru kod Trebinja. Džamija u Dživaru sagrađena je između 1684. i 1687. godine, sredstvima porodica Bešović, Busuladžić i Kurtagić.

Tokom rata 1993. godine pripadnici Vojske RS-a su je zapalili i srušili, a građevinski materijal razvezen je na različite lokacije. Obnova džamije izvršena je na izvornim temeljima 2008. godine.

Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine proglasila ju je nacionalnim spomenikom 2019. godine.

Ova džamija se izdvaja po svojoj munari koja je visoka svega 5,8 metara, dok s alemom doseže približno 10 metara, što je, prema dostupnim podacima, čini najnižom munarom u Bosni i Hercegovini, pišu dr. Sumeja Ljevaković-Subašić i dr. Elvir Duranović.

Džamija u Dživaru (Foto: Elvir Duranović)