Promjene u jednom društvu se najjasnije manifestiraju kroz memorijalnu kulturu. Nove političke elite su se kroz spomeničku kulturu obračunavale sa prethodnim režimima i vladajućim ideologijama, te kroz nove spomenike gradile savremenu kulturu sjećanja i širile nove ideološke obrasce. Primjer naziva jednog trga u Sarajevu, koji se sada zove Trg oslobođenja „Alija Izetbegović“ to jasno pokazuje:  Prvobitno se zvao Oficirski trg (nastao izgradnjom Oficirske kasine 1880. godine), potom Trg Klemansa Žorža Benjamina (manji dio trga pred Oficirskim domom od 1919. godine nosio naziv po francuskom državniku i političaru), Trg Petra I Oslobodioca, po srpskom kralju iz dinastije Karađorđević, (naziv nosio od 1934. do 1941, odnosi se na glavninu prostora današnjeg trga između Ulice Ferhadija i Ulice zelenih beretki), Trg Stjepana Tomaševića (veći dio trga za vrijeme NDH nosio naziv po posljednjem bosanskom kralju, dok je manji dio trga pred Oficirskim domom tada nosio naziv po hercegu Stjepanu Vukčiću Kosači, bosanskom plemiću iz perioda srednjovjekovne bosanske države), Trg slobode (od 1946. do 1948), Trg oslobođenja (od 1948. godine), dok današnji naziv Trg oslobođenja “Alija Izetbegović” nosi od oktobra 2005. godine. Na tom su se trgu gradili i različiti spomenici, a jedan od spomenika je bio i onaj posvećen kralju Petru I Karađorđeviću.

Inače, u razdoblju između dva svjetska rata memorijalna kultura u Sarajevu „se razvijala kao svjedočanstvo namjere režima da dinastiju Karađorđevića postavi kao jezgro ujedinjene, centralizirane države. Gotovo sve organizirane političke grupe u Sarajevu su podržale ideju o jedinstvenoj jugoslovenskoj naciji koja se sastoji od „troimenog naroda“ – Srba, Hrvata i Slovenaca.  Ovo je bio izuzetan konsenzus, posebno jer su se iste grupe oštro razilazile u pogledu političke strukture koju bi trebala imati nova država“.  Ali, „napori da se promovira zajednički identitet su se uglavnom sastojali od proslavljanja ključnih događaja u životu dinastije Karađorđević“. Rođendan dva kralja (Petra I i Aleksandra) slavljeni su kao državni praznici.

U literaturi, ako je to uopće i spominjala, bilo je puno konfuzije u vezi sa spomenikom kralju Petri I Karađorđevuću. S obzirom da se poslije 1945. o tome nije pisalo, postavljalo se i pitanje da li je spomenik kralju Petru uopće bio podignut. Jedni su, pak, tvrdili kako je tek 1940. Gradsko vijeće Sarajevo izdvojilo 1.285.000 dinara, što je iznosilo gotovo 6% gradskog budžeta, za podizanje spomenika, ali se tvrdilo da „kip ipak nikada nije podignut zbog izbijanja rata“. Neki autori su pokazivali kako je nakon dugih rasprava „ocjenjivački sud u kojem je bio i kipar Ivan Meštrović odlučio je 1938. godine da prvu nagradu na konkursu za spomenik Petru I dodijeli zagrebačkom kiparu Frani Kršniću. Krajem 1940. i početkom 1941. godine svi dijelovi za konjaničku figuru Petra I bili su dopremljeni u Sarajevo, započela je izgradnja postamenta, ali početak rata osujetio je uređenja cijelog trga“ i otkrivanje spomenika.

Sonja Dujmović je u radu „Urbana kultura i kolektivno pamćenje – spomenik kralju Petru Oslobodiocu u Sarajevu“, koji je objavljen u časopisu Tokovi istorije u Beogradu, detaljno istražila višedecenijsku proceduru u vezi sa podizanjem ovog spomenika. Pokazala je kako je ubrzo nakon što je 16. augusta 1921. kralj Petar I Karađorđević umro, Gradsko vijeće Sarajeva na sjednici 29. augusta 1921. usvojilo inicijativu odbornika Jove Pešuta da se podigne spomenik kralju. Tu su inicijativu ubrzo podržala razna udruženja i društva, među kojima i predsjednici četiri najveća kulturno-prosvjetna  društva (Prosvjeta – Sima Mirković, Gajret – Alija Kurtović, Napredak – Aleksa Đebić, La Benevolencija – Isidor Sumbul). Odlučeno je da se spomenik podigne ispred Oficirskog doma  „u kompleksu starih trošnih kuća između Šljivine ulice i portala nove srpske pravoslavne crkve“. Tada su otpočele dugogodišnje rasprave o izgledu trga na kojem je trebalo podići ovaj spomenik. Dujmović piše kako su u pozadini ovih dugogodišnjih diskusija stajali vlasnički odnosi, jer se u izvještaju Odbora 1938. godine pominje: „zaključeno je da se umoli Gradska opšina da se požuri poslom oko podizanja trga, i da nađe sredstva za eksproprijaciju zemljišta i zgrade Vakufa Ajas pašine džamije i Evladijet Vakufa Semiz, pošto su druga dva vlasnika zemljišta i zgrada na tom mjestu: srpska pravoslavna opština i državni erar svoja zemljišta besplatno ustupila, što sve iznosi pet dunuma od osam koliko iznosi cijelo zemljište“, za koje je prikupljeno i obećano 2.299.780,41 dinara. Stvari su se sporo odvijale, pa je tek decembra 1940. godine Gradsko poglavarstvo raspisalo licitaciju za rušenje svih otkupljenih objekata na trgu, a još se za vlasništvo Semizova evladijet vakufa očekivalo konačno sudsko riješenje. Rušenje je u tom momentu obuhvatalo kuću srpske crkvene opštine sa četiri manja objekta i Bašagićevu kuću sa knjižarom. Po predviđenim nacrtima trg je trebao iznositi preko šest hiljada kvadratnih metara."

Šta se željelo spomenikom i kako je on trebao izgledati? "Spomenik kralju je zamišljen kao centralno mjesto oko koga će se u narednim godinama odvijati manifestacije jedinstvenog nacionalnog duha "troplemenog naroda". Idući u tom smjeru nije trebao oličavati dominantne vrijednosti tadašnjeg društva, nije idejno promovisao muške ideale snage, heroizma, patriotizma, otpora i muškog žrvovanja. Riječima predsjednika Odbora: „Prije svega Odbor hoće da spomenik prikazuje Kralja Petra kao Kralja, sa svim Kraljevskim dostojanstvom. Mi ne želimo da prikažemo Kralja Petra kao junaka, koji poteže mač iz korica, kao na spomeniku u Bečkereku, a još manje kao junaka koji je mač izvukao i njime zamahnuo, kao na spomeniku u Bijeljini. Junaštvo je osnovna odlika naše rase, i baš zbog toga obična stvar. U nas u Bosni i Hercegovini ima ne samo u svakom srezu, nego u svakom selu junaka, i to ne samo junaka po svojim ličnim svojstvima, nego junaka, danas iza balkanskog i svjetskog rata, i po svojim djelima, a osim toga i junačkih žrtava na sve strane. Zbog toga je junaštvo obična pojava, koja se cijeni, ali koja kod Kralja Petra nije najglavnija. (...) Da se ne bi natjecatelji uzalud mučili prikazujući Kralja Petra drukčije, mi smo to u natječaju istakli.“ „Glavna odlika Kralja Petra koja ga je učinila oslobodiocem je sasvim druge prirode. Kad je Petar Karađorđević došao na prijestolje, i položio zakletvu na ustav, odjednom su prestala u Srbiji sva trvenja između naroda i Krune, koja su bila stalna pod vladom posljednjih Obrenovića. Volja Kralja Petra i volja naroda postale su jedna volja, suverenitet naroda i suverenitet kralja jedan suverenitet (...) Eto ta odlika Kralja Petra, odlika koja kod kraljeva nije česta, da je bio potpuno jedne volje sa svojim narodom, da je bio i najjači izraz narodne volje, ta odlika učinila je od njega kralja Oslobodioca."

U  januaru 1938. Odbor za podizanje spomenika je objavio konkurs za skicu spomenika. Ocjenjivački sud su sačinjavali: Ivan Meštrović, skulptor, njegov zamjenik Anto Alaupović, predsjednik Napretka, Veljko Petrović, načelnik umjetničkog odjeljnja Ministarstva prosvjete, njegov zamjenik dr Avdo Hasanbegović, predsjednik Gajreta, inž. Miloš Skakić, predsjednik Udruženja inžinjera i arhitekata, njegov zamjenik inž. arhitekta Dušan Smiljanić, inž. Đ. Božić, šef Građevinskog odjeljenja Gradske opštine, njegov zamjenik inž. arh. Mato Bajlon, dr Niko Andrijašević, bivši predsjednik Udruženja prijatelja umjetnosti, njegov zamjenik dr Vojislav Besarović, predsjednik Prosvjete, Ethem Bičakčić, načelnik Gradske opštine, njegov zamjenik dr Miloš Ljeskovac, podnačelnik Gradske opštine, Tanasije Ikonić, predsjednik Srpsko-pravoslavne crkvene opštine; njegov zamjenik Stevo Prnjatović, potpredsjednik SPCO, Fehim ef. Spaho, naib muslimanske vjerske zajednice, njegov zamjenik Ethem Mulabdić, predsjednik Uzdanice, Šćepan Grđić, predsjednik Odbora za podizanje spomenika, njegov zamjenik dr Jakov Kajon, predsjednik Benevolencije. Nakon pregleda pristiglih radova, odlučeno je da prva nagrada pripadne Franu Kršiniću, kiparu iz Zagreba. Ugovor sa Kršinićem potpisan je 28. septembra 1938. i njim je dat rok od dvije godine za postavljanje spomenika, a u tu svrhu je predviđeno dva miliona dinara.

Svi dijelovi za spomenik, konjaničku figuru kralja Petra I Velikog Oslobodioca bili su 21. oktobra 1940. dopremljeni u Sarajevo i to odmah na prostor budućeg trga, pored tih dana postavljenog postolja, na koje je dizalicom u naredne dvije sedmice montiran spomenik, pod nadzorom Kršinića. Svečano otkrivanje je planirano za 6. septembar 1941. godine, simbolično izabran datum, dan punoljetstva budućeg kralja Petra II, unuka blaženopočivšeg Petra Oslobodioca, kada će preuzeti kraljevsku vlast u svoje ruke. U tom momentu još uvijek nesređen, trg je raščišćen zaslugom gradonačelnika Muhameda Zlatara tek sredinom februara 1941. i spomenik je dobio prostor da „diše“, ali ne zadugo, jer je u aprilu 1941. Jugoslavija srušena i formirana je Nezavisna država Hrvatska, u čiji je sastav ušla i Bosna i Hercegovina.

Rušenje Vermahtovog spomenika u Sarajevu 1945.

Maja 1941. Gradska opština se obratila Frani Kršiniću, „koji je u svoje vrijeme izradio i postavio spomenik kralja Petra I, na trgu pred Gradskom tržnicom, s obzirom na umjetničku vrijednost izrađenih reljefa, da se primi demontiranja spomenika, koji će se pohraniti u Zemaljskom muzeju u Sarajevu. Na poziv Gradske općine, akademski kipar g. Frane Kršinić pristao je da poduzme radove na demontiranju spomenika i postavio uvjete po kojima će taj posao izvršiti. Kako su uvjeti prihvatljivi, demontiranje spomenika kralja Petra I, koji nije dočekao ni dugo pripremano otkriće, izvršit će se u skoro vrijeme“. Sarajevski list je 21. maja 1941. izvijestio kako je spomenik uklonjen. Na mjestu spomenika kralju Petru Karađorđeviću bio je postavljen njemački spomenik sa prepoznatljivim znakom V (victory).

U zaključku, dakle, možemo konstatirati kako je spomenik kralju Petru I Karađorđeviću u Sarajevu nakon višedecenijskih radova, faktički bio postavljen na današnjem Trgu Oslobođenja „Alija Izetbegović“, ali se svečano otvorenje, planirano za 6. septembar 1941., nikada nije desilo zbog izbijanja Drugog svjetskog rata. U maju 1941. taj spomenik je uklonjen. Na njegovo mjesto je postavljen nacistički spomenik, ali je i on srušen nakon oslobođenja 1945. godine.