Američki časopis Foreign Policy donio je ovih dana opsežnu analizu političke situacije u Bosni i Hercegovini, fokusirajući se na posljedice odluke administracije predsjednika Donalda Trumpa da ukine sankcije Miloradu Dodiku, dugogodišnjem lideru Republike Srpske. Ova odluka, prema ocjeni američkog magazina, ne predstavlja samo unutrašnjopolitički potez u Sjedinjenim Državama, već ima dalekosežne geopolitičke implikacije, prije svega u kontekstu ruskog utjecaja na Balkanu i mogućeg slabljenja evropskog jedinstva.
Trumpovo "otvaranje vrata" Dodiku i Moskvi
Prema pisanju Foreign Policya, ukidanje sankcija Dodiku 29. oktobra predstavlja prekretnicu u odnosu Washingtona prema Bosni i Hercegovini i regionu. Iako je Dodik sankcionisan još 2017. godine zbog kršenja Dejtonskog mirovnog sporazuma, Trumpova administracija sada mu vraća političku legitimnost. Taj potez, kako se navodi, ide direktno u korist Moskvi i predsjedniku Vladimiru Putinu, koji već godinama koristi Dodika kao instrument destabilizacije Zapadnog Balkana.
Putin je, podsjeća se, odavno prepoznao slabosti međunarodnog prisustva u BiH i koristi Dodika da potkopava autoritet države, OHR-a i EUFOR-a. Dok Evropa zazire od konfrontacije, Moskva je sistematski jačala veze s Republikom Srpskom - ekonomski, politički i simbolički, čineći Bosnu i Hercegovinu platformom za širenje ruskog utjecaja u regionu.
Uloga Orbana i pucanje evropskog fronta
Foreign Policy ističe kako je mađarski premijer Viktor Orban postao ključni saveznik Dodika unutar Evropske unije, blokirajući ili razvodnjavajući pokušaje Brisela da uvede zajedničke sankcije. Time je Moskva, posredno preko Budimpešte, uspjela unijeti razdor unutar same Unije. BiH tako postaje ogledni primjer koliko je evropski sistem ranjiv kada se suoči s unutrašnjim političkim opstrukcijama i neujednačenim stavovima država članica.
Trumpovo ukidanje sankcija, navodi se u analizi, Dodiku daje novu političku snagu u trenutku kada je njegova vlast bila ozbiljno uzdrmana odlukama Centralne izborne komisije i Tužilaštva BiH. Njegova "rehabilitacija" sada otvara prostor za još agresivniju secesionističku politiku i eventualne pokušaje redefiniranja unutrašnjeg ustrojstva BiH.
Američko-ruski pragmatizam
Analiza Foreign Policyja ukazuje na sve dublju transformaciju odnosa između Sjedinjenih Država i njihovih tradicionalnih evropskih saveznika. Dok se Evropska unija bavi internim podjelama i sporim reakcijama, Washington, barem pod sadašnjom administracijom, djeluje sve samostalnije, često zanemarujući evropske prioritete i sigurnosne koncepte.
U tom kontekstu, američka politika na Balkanu danas ne djeluje nužno kao protuteža ruskom utjecaju, već ponekad kao njegov indirektni saveznik. Trumpov potez prema Dodiku ne izgleda kao izolirana odluka, već kao signal mogućeg novog globalnog poravnanja, u kojem se američki interesi preklapaju s ruskim na pojedinim regionalnim pitanjima, dok se jaz prema Berlinu, Parizu i Londonu dodatno produbljuje.
Zapad i Rusija na Balkanu
Dosadašnji razvoj situacije pokazuje da je Zapadni Balkan ostao svojevrsna siva zona globalnih odnosa moći, prostor bez direktnog sukoba, ali s jasnim prelamanjem interesa velikih sila. Za razliku od Ukrajine, Sirije ili Kavkaza, ovdje se Zapad i Rusija ne sukobljavaju oružjem, već utjecajem, simbolima i političkim manevrima.
Rusija, iako deklarativno prisutna, nije poduzimala ozbiljnije korake da BiH pretvori u novo žarište. Njeni glavni aduti bili su lokalni politički akteri poput Dodika, dok je Evropa reagirala sporo i neujednačeno. Međutim, ono što sada postaje vidljivo jeste da Sjedinjene Države djeluju sve samostalnije, bez koordinacije s Briselom, te pokazuju neobično visok stepen pragmatičnog odnosa prema Moskvi.
U tom svjetlu, moguće je očekivati razvoj situacije u kojem će se SAD i Rusija naći na jednoj strani, vođene vlastitim interesima stabilnosti i kontrole utjecaja, dok će se Velika Britanija, Njemačka i Francuska pozicionirati na drugoj, pokušavajući očuvati evropsku viziju regije. Takav rasplet dodatno bi oslabio ionako krhko jedinstvo Evropske unije i potvrdio da je Zapadni Balkan postao poligon za testiranje novih globalnih odnosa snaga.
