fbpx

SULTANIJIN POVRATAK SANDŽAKU

Džamija Pertevnihal Valide sultanije, poznata kao džamija Sultanija Valida ili Sultan Valida, nalazi se u samom centru Sjenice i jedan je od simbola ovog sandžačkog grada. Sagrađena je u drugoj polovini 19. stoljeća kao zadužbina majke 32. osmanskog sultana Abdulaziza. Kao i džamija u Sarajevu, koja je znatno starija, ima status “carske” ili “careve” džamije

 

Piše: Muhedin FIJULJANIN

Nakon nešto više od dvije godine obnoviteljskih radova, u najljepšoj sandžačkoj džamiji, sjeničkoj Sultaniji Validi, ovih su se dana ponovo počeli obavljati namazi. Restauratorske radove, najobimnije od podizanja džamije, finansirala je Turska razvojna agencija TIKA, a pored obnove, džamija je prvi put oslikana i primjerenim kaligrafskim motivima. U njenom haremu konzervirani su ostaci starog i podignut nov šadrvan, obnovljena gasulhana i uređena džamijska ograda.

Džamija Sultanija Valida, ili Pertevnihal sultan Validina džamija, jedina je sačuvana carska džamija u Srbiji. Izgradila ju je sultanija Osmanskog carstva Pertevnihal, supruga sultana Mahmuda II i majka sultana Abdulaziza. Izgradnja džamije započeta je 1870, a već naredne, 1871. godine u njoj se počela obavljati i vjerska služba. Džamija je prvobitno bila pokrivena olovom, koji je s nje skinula tadašnja austrougarska uprava tokom Prvog svjetskog rata (1917. godine), da ga upotrijebi za proizvodnju municije. Od 1945. do 1953. godine bila je zatvorena za vjernike i “korištena” kao magacin, a djelimični restauratorski radovi, prvenstveno na džamijskom krovu (kupoli), obavljani su nekoliko puta. Osim po svojoj veličini, neuobičajenoj za ove prostore, džamija je specifična i po tome što je izgrađena bez temelja i posebno po svojevremeno najvećoj kupoli na Balkanu (prečnika 15 metara).

Pored navedenih šturih podataka o godini izgradnje džamije, u pisanim dokumentima o džamiji se ne navode neke druge pojedinosti, a ono što bolji poznavaoci tog perioda Osmanskog carstva ističu jeste to da je džamija u Sjenici, zapravo, trebala predstavljati simbol veličine i moći tada već poprilično posustale Osmanske imperije i da je s tim motivom i izgrađena baš na ovim prostorima, kojim su u to vrijeme prolazili svi putevi, i za Bosnu i za Dubrovnik. Da li je sama Pertevnihal sultanija, po kojoj je džamija dobila ime, međutim, boravila u Sjenici, ne postoji potvrda, osim legende koja se čuva u narodu, a koja kaže da je sultanijin karavan, negdje na putu za Bosnu, presretnut i opljačkan u blizini Sjenice, da su hajduci uhvaćeni, blago vraćeno, a sultanija, u znak zahvalnosti Bogu, odmah “dala podignuti džamiju”. Koliko je to izvjesno – pitanje je, isto kao i koliko nije, zbog činjenice da se, osim Sjenice, zadužbine sultanije Pertevnihal u dostupnim historijskim dokumentima spominju još samo u Istanbulu, gdje je ona, u naselju Aksaray, podigla nekoliko škola (medresa), biblioteku, muvetkithanu (posebnu zgradu za praćenje kretanja zvijezda i mjerenje vremena), fontanu, te džamiju koja nosi njeno ime – isto koje nosi i džamija u Sjenici.

Kako tvrde stručnjaci, sve do današnjih dana džamija Sultanija Valida” je u graditeljskom smislu bila “nedovršena džamija”. Radovi na restauraciji započeti su u aprilu 2017. godine, a džamija je u rad ponovo “puštena” 19. jula ove godine.

Sultan Validina džamija nalazi se u najužem gradskom jezgru Sjenice i od postanka je bila centar svih značajnijih događanja na ovom području. Prema historijskim izvorima, u džamiji je održana i poznata Sjenička konferencija od 13. do 15. augusta 1917. godine, na kojoj je donesena rezolucija kojom se od tadašnjih vlasti Austro-Ugarske tražilo rješavanje statusa Sandžaka – pripajanjem Bosni i Hercegovini, autonomijom ili iseljenjem Bošnjaka u Tursku. U džamiji su obavljane i kolektivne dove u vrijeme većih kriza iliti vremenskih nepogoda.

Džamija pripada sveukupnom kulturnom naslijeđu Bošnjaka na prostorima Sandžaka i Bosne i Hercegovine, spomenik je kulture i jedna od najvećih turističkih atrakcija i Sjenice i cijelog Sandžaka. Na tarihu iznad ulaznih vrata, koji je, najsigurnije, i prvi put postavljen, zapisano je: “Dok hajrat Valide sultanije čekaše ummet, TIKA za vrijeme Erdoğana restaurira ovaj mehabet, sva srca se nurom ispuniše i za datum restauracije rekoše: ‘Uz pomoć Allaha Voljenog, Veličanstvenog i Bogatog, 1440. h. g.’”

Sjenica je, inače, jedan od najstarijih sandžačkih gradova. U historijskim dokumentima pod tim nazivom prvi put se spominje u Povelji o trgovini od 13. augusta 1253. godine, kojom, obnavljajući mir s Dubrovčanima, kralj Stefan Uroš I odobrava slobodu trgovine u svojoj zemlji i propisuje odredbe za trgovce – da u Sjenici ili nekom drugom mjestu stanu i plate dohodak gospodarski.

Prema pisanim dokumentima, Sjenicu je pohodio i sultan Mehmed Fatih i iz nje 7. jula 1459. godine izdao jednu od svojih povelja o trgovini. O strateškoj važnosti ovog mjesta, pored navedenog, govori i podatak da su sredinom 17. stoljeća u njoj Osmanlije podigle tvrđavu, poznatu pod nazivom Grad, s džamijom u njoj s još jednim carskim imenom: Sultana Murata IV.

Prema arheološkim istraživanjima, sjenički kraj bio je naseljen još u prahistoriji. Ostaci prahistorijskih naseobina i utvrđenja, kao i nekropole i pojedini predmeti iz tog perioda pronađeni su na više lokacija u blizini Sjenice.

 

 

PROČITAJTE I...

Najnovija svinjarija kojom je Stevandić odlučio pokazati da nije tek nekakvo “trinaesto prase” (veliko)srpske politike već autentični i autohtoni ekstrem jeste predizborni spot Ujedinjene Srpske.

Vanjska politika tema je opozicije isključivo kao poligon za kritizerstvo Vlade i predsjednika Turske. O konstruktivnosti je iluzorno govoriti, a jedina vanjskopolitička “vizija” opozicije jeste raskantati predsjednički sistem, pa šta košta da košta. Zar to nije unutrašnja politička vizija? Nije, niti je unutrašnja politička niti je “vizija” opozicije, nego je na Zapadu priželjkivani povratak na pasivnu Tursku – “za Zapad najbolji Turčin jeste usnuli Turčin”

PRIDRUŽITE SE DISKUSIJI

Podržite nas na Facebooku!