Fantazija ili realnost: Velika ideja “Sjedinjenih Evropskih Država

Ideja o daljoj izgradnji EU s ciljem da ona postane istinska država ima moćne unutarevropske, direktne, eksplicitne protivnike – desničarske lidere, grupe, organizacije i pokrete, kao i protivnike izvan EU koji, plašeći se hipotetičkog konkurencijskog potencijala “Sjedinjenih Evropskih Država”, implicitno djeluju na kompromitaciji te ideje, a posebno na kompromitaciji prakse koja znači iskorake za ostvarivanje te ideje. U tome treba tražiti logiku ruske podrške evropskim radikalnim desničarima, gdje god oni postoje, ali i logiku Trumpovog američkog antagoniziranja naspram EU i njenih članica

Njemačka kancelarka Angela Merkel i francuski predsjednik Emmanuel Macron u Aachenu 23. januara 2019. godine potpisali su novi sporazum o francusko-njemačkoj saradnji, što je pozitivna poruka od značaja za afirmaciju vrijednosti mira i sigurnosti, ugroženih porastom radikalnog nacionalizma. Sporazum potencira francusko-njemačko usklađivanje zajedničke sigurnosne i odbrambene politike, što obuhvata čak i zajedničku skupštinu od 100 zastupnika. To je ustvari prošireni ugovor Francuske i Njemačke o pomirenju poslije Drugog svjetskog rata. Posebno je zanimljivo što su povodom potpisivanja novog sporazuma Merkel i Macron izrazili odlučnost za organiziranje evropske vojske.

Izrazito pozitivna saradnja Njemačke i Francuske nameće se kao ključni faktor stabilnosti EU i njenog supranacionalnog kapaciteta, što je otpor dezintegraciji u kojoj prednjači Velika Britanija putem Brexita. Francuska i Njemačka zalažu se za dopunu i produbljenje djelokruga institucija EU, pa zajednički predlažu uspostavu evropskog monetarnog fonda, ministarstva finansija, ministarstva za ekonomiju, evropskih oružanih snaga… Ove težnje produbljenja utječu na procese proširenja, pripremom, kandidiranjem, pregovaranjem, verifikacijom integracijskog napretka i konačnim prijemom novih članica. Dakle, produbljenje i proširenje jesu vitalna, strateška pitanja aktuelnog i budućeg stanja EU.

Čvršće povezivanje Francuske i Njemačke može biti važno upozorenje za članice EU koje djeluju po inerciji klasičnog suvereniteta kao apsolutnog prava nacionalnog odlučivanja (“nacija – država”), suprotstavljenog savremenim uvjetima i težnjama za integracijsko produbljenje usklađivanjem posebnih želja članica i općih integracijskih potreba u okviru ujedinjene Evrope, s kapacitetom efikasnosti donošenja i provođenja supranacionalnih odluka. To podrazumijeva, kako ističe bivši visoki predstavnik EU za vanjsku i sigurnosnu politiku i bivši generalni sekretar NATO-a Javier Solana, “širenje demokratije izvan domena države – nacije” jer je to “za Evropu, kao i ostale regije, put koji vrijedi slijediti”.

Odnos između nacionalnog i supranacionalnog jeste pitanje od sudbinskog značaja za budućnost EU i odnose između njenih članica. Na tome se prelamaju važna ideološka pitanja i problemi koji opterećuju stanje i odnose u svijetu. Zalaganje da odlučivanje ne izlazi izvan okvira nacionalnih država suprotstavljeno je integracijskim idejama, posebno ako integracijske težnje jače afirmiraju EU s obilježjima države. U vezi s tim su i činjenice da političke snage, koje se na osnovama radikalnih desničarskih ideja suprotstavljaju integraciji prijenosom nadležnosti s nacionalnog na supranacionalni nivo prihvataju i terorističko nasilje kao metodu borbe za svoje ciljeve, čime povećavaju rizike na štetu mira i sigurnosti. Radikalno, desničarsko, do apsurda dovedeno insistiranje na klasičnom, značajno prevaziđenom shvatanju i primjeni suvereniteta teška je kočnica i blokada za razvoj savremenih društava u oblasti ekonomije, sigurnosti, kulture… U procesu uklanjanja te kočnice (blokade) razvoju i progresu uzrokovat će se i događati, u borbi protiv fašizma, teški sukobi započeti u 20, a nastavljeni u 21. stoljeću.

Zato, za državnike i razne činioce međunarodne zajednice koji se zalažu za izgradnju i očuvanje mira aktuelno je pitanje: Kako zaustaviti i paralizirati fašiste, desničare, istovremeno prevenirajući ratove? U tom kontekstu, zanimljiv je odnos nužnog procesa pozitivne globalizacije u korist progresa, procesa koji podrazumijeva visok stepen međuovisnosti, najviše u oblastima ekonomije i sigurnosti, naspram ideologije radikalnih desničara koji insistiraju na autarhičnom zatvaranju u nacionalne okvire. Ekstremni desničari selektivno odobravaju otvorenost samo u slučaju ako se izvlači korist za njihove lidere, grupe i organizacije. U integracijskom povezivanju i pozitivnoj globalizaciji oni vide prepreku svojim težnjama da postignu dominaciju u društvu i da osvoje vlast u državi.

Ekonomsko povezivanje u procesu globalizacije šansa je za marginaliziranje radikalnih desničarskih ideja i pokreta, ali se ta šansa može ostvariti samo u dobroj koordinaciji i saradnji institucija države s nacionalnim privrednim subjektima zainteresiranim za velika tržišta, o čemu prof. dr. Mile Sadžak ističe da “države, kao i kompanije koje se natječu, jedni prioritetno, za povećanje udjela na inostranim tržištima, drugi u kontekstu atraktiranja investicija, ali svi zajedno za povećanje razine znanja, menadžmentskih vještina, za usvajanje tehnologija, za unapređenje kanala distribucije…”, mogu marginalizirati radikalne desničare jer su smetnja progresu.

IDEJA “SJEDINJENIH EVROPSKIH DRŽAVA”

Za velike ideje kao što je nastanak EU, radi izgradnje mira i prosperiteta, potrebni su moćni lideri i politički pokreti. Aktuelni kapacitet supranacionalnog odlučivanja institucija EU vrlo je skroman u odnosu na kapacitet koga u tom smislu sa sobom nosi velika ideja “Sjedinjenih Evropskih Država”, koju je simbolički pokušao reafirmirati lider njemačke socijaldemokratije Martin Schulz pred izbore u kojima je bio konkurent moćnoj Angeli Merkel, kojoj Schulzova ideja nije bila za protivljenje. Upravo ta ideja o daljoj izgradnji EU s ciljem da ona postane istinska država ima moćne unutarevropske, direktne, eksplicitne protivnike – desničarske lidere, grupe, organizacije i pokrete, kao i protivnike izvan EU koji, plašeći se hipotetičkog konkurencijskog potencijala “Sjedinjenih Evropskih Država”, implicitno djeluju na kompromitaciji te ideje, a posebno na kompromitaciji prakse koja znači iskorake za ostvarivanje te ideje.

U tome treba tražiti logiku ruske podrške evropskim radikalnim desničarima, gdje god oni postoje, ali i logiku Trumpovog američkog antagoniziranja naspram EU i njenih članica, afirmirajući logiku “država – nacija” koja je dobrodošla evroskepticima i neprijateljima opstanka i razvoja EU. Težnjom za sužavanje konkurencijskih efekata jačanja EU objašnjava se Trumpov motiv da predloži predsjedniku Macronu pokretanje Brexita u francuskom izdanju, jer dezintegracija i fragmentacija uništava konkurencijsku moć EU. Dakle, takvi vanjski utjecaji protiv jačanja EU, uz unutarevropsko jačanje ekstremnih desničarskih, nacionalističkih organizacija i pokreta, čini iluzornim Schulzovu “fantaziju” o “Sjedinjenim Državama Evrope”. Iz toga se sugerira zaključak da afirmacija i zaštita konkurencijskog potencijala ujedinjene Evrope, uz suzbijanje desnice i fašizma, otvara prostore i šanse da “fantazija” ili “iluzija” o “Sjedinjenim Državama Evrope” ipak postane bar unekoliko realnost, ili pak da se u odnosu na tu “fantaziju-iluziju” ne ode u drugu krajnost pa da EU postane “ništa”, što priželjkuju desničari, fašisti, ali i vanjski konkurencijski rivali EU.

OCJENE DA BREXITOM VELIKA BRITANIJA SAMA SEBE UNIŠTAVA

Za globalne razmjere ekonomska moć Velike Britanije respektivna je, ali je respektivna i ovisnost njene ekonomije od dobre saradnje s EU. Brexit slabi ekonomsku i finansijsku moć Velike Britanije, na šta je ukazala i britanska Centralna banka, posebno ako Britanija izađe iz EU bez sporazuma. Brexit slabi i EU. Da pored slabljenja Velike Britanije Brexit slabi i EU, ukazuju brojni državnici i analitičari. O tome je austrijski kancelar Sebastian Kurz rekao: “EU će biti oslabljena istupanjem Velike Britanije, ekonomski, politički i sigurnosno-politički.”

Pored već naprijed citiranog, kritizirajući Brexit, Javier Solana ukazao je da su i druge razne pojave izolacionizma povlačenjem u okvire “nacija – država” izraz narušavanja davno uspostavljene ravnoteže između globalizacije, države – nacije i demokratije: “Sklonost pojedinih zemalja da se izolira u okvirima svojih granica je anahrona i samoporažavajuća, ali bi ostali napravili ozbiljnu grešku ako bi, bojeći se zaraze, reagirali izbjegavanjem angažmana s tim zemljama.” Ova Solanina ocjena poruka je Londonu da će Brexitom sam sebe poraziti, a Bruxellesu poruka da treba nastaviti saradnju s Britanijom, i u toku i nakon okončanja Brexita.

Izolacionizam po logici suvereniteta i demokratije zatvorene u političkim okvirima “država – nacija” ometa ekonomske i druge oblike nužne integracije ako se želi prosperitet. Taj negativni trend uočava se u ponašanju i drugih moćnih zemalja, a ne samo Velike Britanije. S raznih državničkih i medijskih strana ukazuje se da predsjednik SAD-a Trump praktički insistira na klasičnom nacionalnom suverenitetu iz koga izlazi kada drugim činiocima međunarodne zajednice želi jednostrano nametnuti svoju volju, umjesto da i na vanjskom, kao i na unutarnjem planu afirmira ravnopravnost i demokratiju.

Sumnje da je na sceni upravo takva tendencija proizvode probleme u odnosima SAD-a s evropskim zemljama i EU u cjelini, pored ostalog i zato što, koristeći autoritet američkog predsjednika, Trump pored Velike Britanije i nekim drugim zemljama članicama sugerira izlazak iz EU. Kako rekosmo, Trump je predsjedniku Macronu sugerirao da Francuska napusti EU, obećavajući da će SAD njegovoj zemlji u tom slučaju dati trgovinski ugovor bolji od EU u cjelini. Izolacionizam u obliku insistiranja na klasičnom suverenitetu “država – nacija” na vanjskom političkom planu pokazuje antidemokratska ponašanja i ambicije kojima se ugrožavaju druge nacije i države. Uočavajući taj problem u ponašanju predsjednika Trumpa, bivši predsjednik SAD-a Barack Obama upozorio je da “Amerikanci moraju da budu oprezni u odbrani demokratije ili riskiraju da krenu putem nacističke Njemačke iz tridesetih godina prošlog stoljeća”. Dakle, vjerovatno je da Obama smatra kako Trump vrijednosti demokratije unutar SAD-a ne produžava u vanjskoj politici. Češka, Slovačka, Poljska i Mađarska također insistiraju na klasičnom suverenitetu u okvirima “država – nacija”, iako su članice EU.

BREXIT OTVARA PANDORINU KUTIJU SEPARATIZMA

Negativne posljedice Brexita raznovrsne su i smatra se da dodatno podstiče unutarnju dezintegraciju pojedinih članica EU. Naprimjer, u Španiji, upravo u vrijeme Brexita, eskalirali su zahtjevi Katalonije za osamostaljenje. Odlučnim mjerama protiv katalonskih seperatista, uvođenjem vanrednog stanja i na druge načine, Vlada Španije demonstrirala je visoku kvalitetu svog državnog suvereniteta. Predsjednik EK Jean-Claude Juncker rekao je da EU ne želi odvajanje Katalonije od Španije jer bi to “ohrabrilo ostale regije da učine isto, što bi zakompliciralo upravljanje Evropskom unijom”. Predsjednik Evropskog parlamenta Antonio Tajani rekao je da “niko u Evropskoj uniji neće podržati katalonske vlasti ako ostanu pri odluci o proglašenju nezavisnosti od Španije”.

Britanska premijerka Mey stala je na stranu Vlade Španije uz osude katalonskih seperatista, ističući da je nužno osigurati vladavinu prava i poštivanje Ustava Španije. Širom Španije, uz isticanje zastava EU i zastava Španije, demonstrirali su “unionisti”, protivnici katalonskih seperatista. Kada je Parlament Katalonije jednostrano proglasio nezavisnost od Španije, predsjednik Evropskog vijeća Donald Tusk rekao je da “novonastala situacija neće utjecati na odnose između EU i Španije jer se, posmatrano iz ugla EU, ništa nije promijenilo. Španija je i dalje naš jedini sagovornik.” U takvoj situaciji naglašen je značaj španskog članstva u EU, NATO, UN… jer su sve međunarodne organizacije smatrale da je problem Katalonije unutarnje pitanje koga treba riješiti u okviru aktuelnog Ustava Španije. Zemlje EU odbacivale su mogućnost dati politički azil vođi katalonskih seperatista Carlesu Puigdemontu i njegovim saradnicima. Također, zvaničnici EU odbacivali su mogućnost da razgovaraju s Puigdemontom, koji je svoju seperatističku propagandu usmjerio protiv EU ističući da njeni zvaničnici “uništavaju Evropu”.

Važna su upozorenja Velikoj Britaniji da ona, pored integracijskih ekonomskih, Brexitom otvara i brojna druga pitanja, kao što su interesi Škotske i interesi Gibraltara, čiji su građani glasali za ostanak u EU. Španija smatra da je Gibraltar njena teritorija koju London treba vratiti pod upravu Madrida. Brexit aktuelizira i poziciju Britanaca u Španiji. Proizlazi da izlazak Velike Britanije iz EU aktivira i pojačava težnje Škotske i Gibraltara za izlazak iz Velike Britanije. Pored ostalih, i takvi problemi daju za pravo onima koji, protiveći se Brexitu, ističu da je njegovo pokretanje nepromišljen potez, čije je negativne, bliže i kasnije posljedice u njihovoj ukupnosti sada teško predvidjeti.

ODBACIVANJE SPORAZUMA O BREXITU I TEREZIN PLAN B

Cijeneći političke tenzije unutar Velike Britanije tokom 2017. i 2018. godine, njen izlazak iz EU ponekad se činio sasvim izvjesnim, a ponekada vrlo neizvjesnim. Neizvjesnost je radikalno pojačana početkom 2019. godine, nakon što je Parlament Britanije odbacio Sporazum o Brexitu postignut s EU. Britanski otpori razlazu s EU su veliki, ali su uporne i težnje da se Brexit realizira. Kriza Brexita je očita, jer su u opticaju ideje da se referendum ponovi, uz ocjene da bi se u ponovljenom referendumu narod odlučio za ostanak u EU, čega se premijerka Mey boji pa odbacuje tu ideju. Protivnici ponovnog referenduma su konzervativci koji su i pokrenuli razdruživanje s EU.

Prema naprijed navedenom, u razmatranju su dvije opcije britanskog napuštanja EU: sporazumno i bez sporazuma. Najutjecajniji politički autoriteti u Velikoj Britaniji iznosili su razne, suprotstavljene prijedloge. Jedni su zahtijevali bezuvjetni izlazak iz EU, bez posebnih veza s EU. Drugi, među kojima je i Mey, tražili su da zadrže trgovinske i carinske povlastice u EU simulirajući članstvo, a da izađu iz EU, što je u značajnom proturječno. Laburisti predlažu da Britanija ostane u carinskoj uniji s EU, ali ne unutar jedinstvenog tržišta. Neki, pak, insistiraju da Britanija za period od pet godina ostane u carinskoj uniji i unutar jedinstvenog tržišta, a da se takvo rješenje nakon isteka pet godina preispita. Nisu zanemarivi prijedlozi da se organizira novi referendum ili pak da se Brexit zaustavi, a Britanija ostane članica EU.

Postignuti Sporazum o Brexitu bio je 15. januara 2019. godine predmet glasanja u Parlamentu Velike Britanije, u kome, od ukupno 650 zastupnika, Konzervativna stranka Tereze Mey ima 317 zastupnika, a njih podržava i 10 zastupnika Demokratske unionističke stranke Sjeverne Irske. Protiv Sporazuma je glasalo 432 zastupnika, što je više od dvije trećine, a za Sporazum je glasalo njih oko 202. Dakle, protiv Sporazuma su se izjasnili preko trećine zastupnika Terezine, vladajuće Konzervativne stranke. To je ocijenjeno kao katastrofalan poraz Tereze Mey, ali, ipak, sutradan, 16. januara 2019. godine, isti zastupnici s 325 glasova dali su povjerenje njoj i njenoj Vladi, a za smjenu je glasalo 306 zastupnika. Tijesnu većinu podrške Terezinoj Vladi osigurali su gotovo svi zastupnici Konzervativne stranke, iako je prethodnog dana njih 118 s 10 zastupnika Demokratske sindikalne stranke iz Sjeverne Irske glasalo protiv Sporazuma o Brexitu. Za smjenu Terezine Vlade glasali su laburisti, Škotska nacionalna stranka i liberali.

U situaciji kada je odbačen Sporazum o Brexitu, uz opstanak Vlade Tereze Mey, ona je najavila da će ubrzo otkriti svoj plan B. U koncipiranju plana B Tereza je imala na raspolaganju da predloži Brexit bez dogovora; odlaganje datuma (29. mart 2019. godine) izlaska iz EU; rad na promjeni ponuđenog, a odbačenog Sporazuma za Brexit; ponovni referendum; ostanak u EU. Opozicija je upozorila Mey da u svom planu B mora isključiti mogućnost izlaska Velike Britanije iz EU, bez Sporazuma koga treba da odobri Parlament.

Premijerka Mey je odbacila zahtjeve za odlaganje konačnog izlaska Velike Britanije iz EU. Ona i dalje insistira da se članstvo njene zemlje u EU i formalno i stvarno okonča 29. marta 2019. godine. Sve je manja i manja vjerovatnoća da se Brexit može dogoditi u tom roku.

Pod pritiskom javnog mnijenja i širenja otpora protiv Brexita u redovima konzervativaca, premijerka Mey je odustala od radikalnog stava da će izvesti Veliku Britaniju iz EU, ili sa sporazumom ili bez sporazuma. Britanski Parlament 29. januara 2019. godine odbacio je prijedloge da se Brexit dogodi bez sporazuma. Uslijedit će novi pokušaji premijerke Mey da s EU o granici Irske i Sjeverne Irske postigne bolji sporazum od onog koga je Parlament Britanije odbacio 15. januara 2019. godine. Amandman kojim su konzervativci tražili alternativu za irsku “tvrdu granicu” Parlament je usvojio s 317 glasova “za” i 301 “protiv”.

 

PROČITAJTE I...

Pri upotrebi pojma džamahirija najviše dolazi do izražaja neznanje islamofoba. Teško je procijeniti da li među svima koji ga rado koriste ima dovoljno i onih koji znaju da ova riječ označava jednostavno republiku na arapskom jeziku.

PRIDRUŽITE SE DISKUSIJI

Podržite nas na Facebooku!