Nalazi Ibrahima Pašića mijenjaju do sada poznatu historiju Bosne i Bošnjaka

Ibrahim Pašić, Od stećka do nišana u Bosni i Hercegovini, BZK “Preporod”, Sarajevo, 2017. godine, 592 stranice

 

Knjiga Od stećka do nišana u Bosni i Hercegovini autora dr. Ibrahima Pašića predstavlja jedinstven odgovor na “vječna” pitanja koja decenijama lebde nad srednjovjekovnim bosanskohercegovačkim naslijeđem. Ona je svojevrsni nastavak rada na istraživanju povezanosti stećaka i nišana koji su započeli Šefik Bešlagić, Muhamed Hadžijahić, Muhamed Mujezinović i drugi vrijedni istraživači. Broj mezarluka nastalih uz nekropole stećaka, piše Pašić, veći je od 175, koliko je on razmatrao za potrebe svoje studije. Ovaj je fenomen nerijetko bivao prešućivan od strane historiografije, naročito u vrijeme komunizma, a zaključci koji se mogu izvesti iz njega svakako su od prvorazrednog značaja ne samo za historiju stećaka nego i za historiju Bošnjaka. Prof. dr. Enes Durmišević u recenziji ističe da rukopisom Od stećka do nišana Ibrahim Pašić otkriva malo poznati i tipično bosanski islam, koji je, prije svega, tolerantan i nenasilan. “Na najstarijim bosanskim nišanima, uz islamski polumjesec, počesto je zastupljen i križ, ljudske i životinjske figure, epitafi na bosančici, prva muslimanska mezarja situirana su uz stećke itd. Mnogi krucijalni zaključci iz rukopisa Ibrahima Pašića definitivno mijenjaju do sada poznatu historiju Bosne i Bošnjaka. Kao naučnik koji se posebno bavi historijom islamske zajednice u Bosni i Hercegovini, slobodan sam posebno ukazati na jedan, iz Zaključne riječi studije. U tom zaključku autor navodi da se islamska zajednica Bosne i Hercegovine, s izuzetkom časnih pojedinaca, bila odrekla stećka i halalila stećak, te da je stećak, kao bošnjački memorijalni spomenik iz predislamskog doba, sačuvao bosanski narod, tajno se okupljajući na bosanskim dovištima situiranim uz stećke i nišane. Zaključak ima prvorazredan značaj. Naime, za vrijeme osmanske vlasti u Bosni i Hercegovini Bošnjaci su, preko svojih dovišta kojih u drugim islamskim zemljama nema, čuvali svoju predislamsku tradiciju, nesumnjivo se potvrđujući kao evropski muslimani”, ističe Durmišević.

 

BOŠNJACI SU ČUVALI GROBOVE SVOJIH PREDAKA

Skoro šest stotina stranica autorskog teksta podijeljeno je u 18 poglavlja: Predgovor; Stećci i nišani; Stećci i nišani s aspekta porijekla bosanskohercegovačkog stanovništva, Kršćanski nišani; Najstariji muslimanski grobovi u Bosni imaju samo jedan nišan; Muslimanski grobovi i nišani okrenuti u pravcu sjever – jug i istok – zapad; Stara bosanska mezarja sa jednim do tri groba nisu osmanska mezarja; Nišani s epitafima na bosančici; Bosanska dovišta uz stećke i nišane; Stećci i nišani pored srednjovjekovnih bosanskih gradova; Stećci i nišani zapadne Bosne; Stećci i nišani centralne Bosne; Stećci i nišani Sarajeva i okoline, Stećci i nišani istočne Bosne; Stećci i nišani zapadne Hercegovine; Stećci i nišani istočne Hercegovine; O stećcima i nišanima na tlu Srbije i Hrvatske; Katoličko i pravoslavno uništavanje stećaka i nišana; Zaključna razmatranja.

Nastala kao rezultat trogodišnjih multidisciplinarnih naučnih istraživanja, ova je knjiga svojevrsna enciklopedija koja, na osnovu historijskog, arheološkog, etnološkog i onomastičkog metoda, nudi odgovore na pitanje povezanosti stećaka i nišana. Istražujući postavljeni problem, autor je napravio preko 300 originalnih fotografija bosanskohercegovačkih nekropola stećaka i nišana, od kojih su mnoge do sada bile potpuno nepoznate naučnoj javnosti. O izuzetnoj naučnoj težini ovog djela svjedoči 3.561 naučna jedinica u kojoj su sadržana najznačajnija djela iz navedene problematike napisana ne samo na bosanskom, srpskom i hrvatskom jeziku već i na drugim svjetskim jezicima.

Posebna vrijednost ovog djela jeste njegova politološka dimenzija. “Do sada se uglavnom znalo da je politička i kulturna historija Bošnjaka, a posebno bosanskoga stećka, bremenita srpskim i hrvatskim svojatanjima, koja traju sve do naših dana. Međutim, nije se znalo u kojoj je mjeri stećak bošnjački zaista bošnjački i neosporno bošnjački. S tim u vezi, u pristupnim poglavljima studije Ibrahim Pašić je došao do nedovoljno poznatih naučnih prosudbi velikih imena južnoslavenske i evropske znanosti, kao što su Vladimir Ćorović, Vladislav Skarić, Petar Knoll i Artur Evans, a riječ je o autorima koji su u svojim radovima pokazali da je stećak, prije svega, nadgrobni spomenik bošnjačkih predaka, o čemu se vrlo malo zna. Slijede istovjetni naučni rezultati bošnjačkih znanstvenika Šefika Bešlagića, Mehmeda Mujezinovića, Muhameda Hadžijahića, Seida Traljića, a njima se na originalan način pridružuje Ibrahim Pašić. Minucioznom analizom izgradnje brojnih katoličkih i pravoslavnih crkvi, u koje su stećci na preko 150 lokacija uništavani kao najobičniji građevinski materijal, naspram samo četiri muslimanska vjerska objekta, Ibrahim Pašić komplementarno je pokazao da su stećci bošnjački spomenici te da su Bošnjaci, kako piše Vladimir Ćorović, čuvali grobove svojih kršćanskih predaka sve do najnovijeg doba”, piše dr. Senadin Lavić u recenziji.

 

NAUČNI REVIZIONIZAM I NEPRAVDA PREMA BOŠNJACIMA

Knjiga dr. Pašića štampana je u vrijeme kada je stećak uvršten na Listu svjetske kulturne baštine UNESCO-a kao “dio zajedničke tradicije i kulture naroda koji žive u četiri susjedne zemlje”. Upravo je ova studija, utemeljena na bogatom fundusu naučnih referenci i vrijednom istraživačkim radu autora, oštra kritika na besramni pristanak bosanskohercegovačkih historičara da se stećak nominira kao zajedničko dobro Bosne i Hercegovine, Hrvatske, Srbije i Crne Gore. Pašić znalački demaskira revizionistički rad Dubravka Lovrenovića o bosanskom srednjovjekovlju, pokazujući njegovo zlonamjerno prešućivanje istina o nišanima kao baštinicima simboličkog kapitala stećaka koje je iznosio u nekim svojim ranijim radovima. “U studiji Stećci, uvažavajući i prihvatajući rezultate naučnih istraživanja Vladimira Ćorovića i Šefika Bešlagića, Dubravko Lovrenović u periodu od 2009. do 2013. godine, u tri izdanja spomenute studije, piše: ‘Paralelno s prvim muslimanskim grobljima javljaju se u Bosni i prve varijante stećaka-nišana u izravnoj zavisnosti od oblika muslimanskih nadgrobnih spomenika’; ‘Srednjovjekovna mramorja i šehidska groblja često se nalaze jedna pored drugih, održavajući rodovsku svijest o tome da se članovi porodice obično sahranjuju na jednom groblju.’ Međutim, s revizionističkom definicijom o stećku, kao dijelu ‘zajedničke tradicije i kulture naroda koji žive u četiri susjedne države’, Dubravko Lovrenović se istovremeno odrekao ‘izravne zavisnosti stećak-nišan’ i ustvrdio ‘da između stećaka i sepulklarne umjetnosti osmanskog razdoblja kontinuiteta jednostavno nema. Revizionističko mišljenje Lovrenovića, o tome ‘da između stećka i sepulklarne umjetnosti osmanskog razdoblja kontinuiteta naprosto nema’, ničim nije argumentirano. Bez bilo kakvih novih naučnih spoznaja i činjenica, Lovrenović se bizarno odrekao ne samo Ćorovića i Bešlagića već i samog sebe, i desetine drugih znanstvenika koji su utvrdili brojne kulturne veze između stećka i nišana”, piše Pašić.

Lovrenovićev revizionizam dobar je primjer nepravde koja je učinjena Bošnjacima, tako što im je autentični nadgrobni spomenik proglašen zajedničkom baštinom s onima koji su, kako to zorno svjedoče historijski dokumenti, kroz prethodna vremena uništavali stećak. No, ne postoji dokument koji može uništiti usmeno pamćenje jednog naroda, ono pamćenje zahvaljujući kojem, recimo, nana Fata iz Gođenja kod Žepe uči Fatihu precima koji počivaju pod stećcima pokraj njene kuće. Pitanje je identiteta, prije svega, pitanje identifikacije, kako to objašnjava Stuart Hall u sjajnom eseju Kome treba identitet, a Bošnjaci su se, kako to nepobitno dokazuje Pašić, identificirali sa stećkom i kroz nišane netipične za orijentalno-islamsku kulturu, nišane na kojima su uklesani i simboli karakteristični za stećke.

 

PROČITAJTE I...

Spomenik je na vojnoj koti 449, na brdu Bandera, nazvanom tako valjda po tome što dominira ovim krajem – gotovo cijelom Posavinom. Od spomenika se kao na dlanu vide Gradačac, Brčko, Modriča, Odžak, Šamac, a za lijepih dana čak i zvonik đakovačke crkve s one strane Save. U svakom su se ratu vojske borile za ovu kotu, pa i u posljednjoj agresiji na Bosnu i Hercegovinu

PRIDRUŽITE SE DISKUSIJI

Podržite nas na Facebooku!