Kulturno-civilizacijski sukobi: Krstaški rat “na kraju svijeta”

Krstaški ratovi predstavljaju jedan od najvećih ideoloških sukoba u povijesti čovječanstva, kao i najveći kulturno-civilizacijski dodir Zapada i Istoka nakon Aleksandrovih pohoda ka Istoku. Koliko se god činilo da su krstaški ratovi stvar prošlosti i da isključivo predstavljaju vjerski sukob i pokušaj kršćanskih zemalja Zapadne Evrope, u to vrijeme ideološki predvođenih Rimokatoličkom crkvom kao vrhovnim vjerskim i svjetovnim suverenom, da oslobode kršćanske svete teritorije na Bliskom istoku, određene epistemološke, metodološke, političke i kulturološke podudarnosti u odnosu na proces globalizacije, vesternizacije i “demokratizacije” islamskog svijeta ukazuju da duh krstaških ratova još živi

Porast terorističkih napada u svijetu, uključujući američke terorističke vojne kampanje tokom prve decenije 21. stoljeća, podsjetio je na “avet islama” kao glavnog neprijatelja “zapadne civilizacije”. Usred su ove spirale straha i bijesa “islam i Zapad” još jednom postavljeni kao glavne kategorije globalne konfrontacije dvaju nepomirljivih protivnika. Na temeljima te konfrontacije desničari dobivaju izbore, a radikalni evropski mladići čeliče svoje islamofobne stavove.

Masakr u Christchurcu na Novom Zelandu, u kojem je bijeli supremacist Brenton Tarrant napao dvije lokalne džamije i ubio pedeset muslimana, bio je inspiriran islamofobijom. Riječ je o ideologiji koja od sedamdesetih godina prošlog stoljeća razara tkivo zapadnoevropske civilizacije i koja, nerijetko, donosi izborne pobjede radikalnoj desnici. U temelju te ideologije jeste iracionalni strah od islama i određivanje islama kao Drugosti, uljeza i iskonskog neprijatelja zapadnoevropske civilizacije.

ISLAMOFOBIJA JE OBLIK RASIZMA

Taj se strah u zapadnim društvima nerijetko temelji na pretpostavci da je čak opravdano biti islamofob s obzirom na “zbilju” islama i muslimanske kulturne prakse – što podsjeća na opravdavanje rasizma kvazinaučnim tvrdnjama da je crna rasa inferiorna u odnosu na bijelu. U sjajnom tekstu Iz đavoljeg rječnika S. Sayyid razmatra sličnosti između ovih dvaju koncepata.

Na prigovore da islamofobija ne može biti oblik rasizma, jer muslimani nisu rasa, Sayyid odgovara teorijskom deskripcijom brojnih sličnosti između biološkog i kulturnog rasizma. Na tragu ove teorije, autor dolazi do zaključka da se islamofobija javlja u kontekstu u kojem biti musliman ima političko značenje. Stoga, islamofobija ne disciplinira samo strah od islama kao forme duhovnosti već mogućnost muslimanske autonomije, tj. afirmaciju muslimanskog političkog identiteta kao legitimnog historijskog subjekta.

Kao ilustraciju ovog zaključka, Sayyid navodi slučaj njemačkih Jevreja i Bošnjaka u Bosni i Hercegovini: “U posljednjih šezdeset godina dvije zajednice koje su u Evropi bile podvrgnute najgorim oblicima rasističkog, genocidnog nasilja bile su njemački Jevreji i bosanski muslimani. U oba slučaja, nečija pripadnost jevrejstvu ili islamu nije bila bazirana na uvjerenjima ili njihovom prakticiranju. Meta nacista i srpskih ultranacionalista nisu bili vjerski običaji, već stanovništvo”, piše Sayyid.

Upravo Tarrantov Manifest potvrđuje Sayyidovu teoriju. Čitanjem Manifesta može se zaključiti da Tarrantu nije važno jesu li muslimani koji žive u Evropi prakticirajući vjernici, baš kao što to nije bilo važno nacistima i četnicima u slučaju Jevreja i Bošnjaka, već etnička, nacionalna, kulturna i rasna pripadnost. “Korijeni mog jezika su evropski, moja kultura je evropska, moja politička vjerovanja su evropska, moj identitet je evropski, a najvažnije, moja krv je evropska”, napisao je Tarrant, podvlačeći kako je Evropa suštinski različita od islama i da je ona ekskluzivno bjelački kontinent. Na pitanje da li je kršćanin, odgovara da je to komplicirano i da će reći kad sazna, ali zato kršćanima naređuje da se zapitaju šta bi papa Orban II radio – naravno, protiv “najezde osvajača”. Ovaj moment u njegovom Manifestu možda je i ključan za razumijevanje izvora na kojima se napajao ovaj mračni um.

Papa Orban II sinonim je krstaških ratova koje je organizirala Crkva i koji su okupljali kršćansko stanovništvo Evrope u borbu protiv muslimana. S obzirom na Tarrantove nedoumice o vlastitom religijskom svjetonazoru, njegova pripadnost kršćanstvu više je kulturološka nego što je religijska. Na jednak se način tretiraju i migranti u Evropi. Oni su u očima Evrope muslimani zbog svog kulturno-civilizacijskog identiteta, makar se neki od njih izjašnjavali kao ateisti.

Može li se Tarranta smatrati krstaškim ratnikom? Njegov Manifest daje nekoliko veoma ozbiljnih poveznica s krstašima. Pored pozivanja na papu Urbana II, Tarrant će zapisati: “Smrt je sigurna. Možeš umrijeti služeći u nekom velikom krstaškom ratu, ili u bolnici, u svakom slučaju, smrt je sigurna.”

JESU LI KRSTAŠKI RATOVI ZAVRŠENI

Iako se krstaški ratovi danas nastoje smjestiti u kontekst prevladanih religijskih i ideoloških sukoba, kako objašnjava dr. Sedad Dizdarević u tekstu Paradigmatičnost krstaških ratova u kontekstu isamofobije, kontinuitet predodžbe o krstaškim ratovima u svijesti običnih ljudi i elite, kako na Zapadu, tako i na Istoku, i sve češće spominjanje termina krstaški ratovi u medijima, literaturi i političkom vokabularu ukazuje da fenomen ovih ratova odolijeva zubu vremena i izbjegava biti pohranjen na smetljištu pohabanih ideja i ideologija.

Kada je George Bush Junior, nakon 11. septembra 2001. godine, progovorio o krstaškom ratu u kojem su se SAD i njene saveznice nenadano našle, ta njegova izjava izazvala je bujicu rasprava, interpretacija i analiza, čime je u akademskim i stručnim krugovima ponovo otvorena ova svojevrsna Pandorina kutija. Bez obzira na to što je Bush povukao izjavu i što je iz njegovog kabineta predstavljena kao nepromišljeni lapsus, ona svjedoči da i predsjednik jedne velike zapadne sile gleda na islamski svijet kroz otvor krstaškog vizira.

Krstaški ratovi, bez sumnje, prvi su ideološki imperijalistički pohodi na čijem se čelu nalazila neka religijska hijerarhija. To je svojevrsni nadnacionalni i transnacionalni projekt globalizacije, homogenizacije i mobilizacije zapadnoevropskog kršćanskog svijeta, pod liderstvom i u okrilju Katoličke crkve. U svijesti tadašnjih stanovnika Zapadne Evrope to je bio sukob između civiliziranih, naprednih, Bogu odanih, progresivnih i humanih bijelih ljudi Zapada s barbarskim, divljim, heretičkim, bogohulnim, omraženim i raskolničkim crnim ljudima Istoka.

Jasno je bila povučena linija razgraničenja između nas i njih. Ako, pritom, ne zanemarimo činjenicu da su krstaški ratovi vođeni protiv muslimana, jasno je zbog čega se i predsjednik jedne države u 21. stoljeću, uoči imperijalističkog pohoda na Irak, može pozivati na naslijeđe krstaških ratova. Pritom se Bush još i hvalio da, poput pape, komunicira s Bogom koji mu izdaje naredbe.

Krstaški ratovi u svojoj biti bili su hegemonistički i imperijalistički pothvat, kojem je cilj bilo uspostavljanje apsolutnog Božijeg kraljevstva na Zemlji, ovaploćenog u Svetoj stolici. Međutim, u priči o krstaškim ratovima najčešće je na račun ideološke zanemarena njihov politička i ekonomska dimenzija. Boreći se za kraljevstvo nebesko, krstaši su izgrađivali kraljevstvo zemaljsko. Ako prihvatimo tezu Jonathana Riley-Smitha, jednog od najprominentnijih istraživača krstaških ratova, da su krstaški ratovi svi oni ratovi koje je vodila Crkva, vidjet ćemo da se oni završavaju početkom 16. stoljeća, dok je Crkva još imala snagu da mobilizira svoje podanike širom Evrope.

U vrijeme kad završava epoha krstaških ratova koje je direktno vodila Crkva počinje doba kolonijalizma, koje traje sve do polovine 20. stoljeća, a u kojem duh krstaških ratova opstaje tako što evropski kolonizatori nastoje politički i ekonomski potčiniti “divljake” s Istoka, šaljući im misionare da ih humaniziraju.

Globalizacija predstavlja svojevrsni nastavak takve strategije. Krajnji cilj jeste ostvarenje kontrole nad vlastitim podanicima, ovog puta putem islamofobije, te ekonomsko i kulturno potčinjavanje zemalja trećeg svijeta. Baš kao što je islamofobija oblik kulturnog rasizma, tako je i globalizacija oblik savremenog krstaškog pohoda, zasnovanog ne toliko na vjerskoj, koliko na kulturno-civilizacijskoj osnovi.

Tarrant nije siguran je li on uopće kršćanin. On se nije borio za kraljevstvo nebesko već za zemaljsko, nije se napajao papinim govorom već medijskim natpisima, nije branio kršćanstvo već Evropu. Jedino u šta je Tarrant siguran jeste pripadnost zapadno-evropskom kulturnom krugu kojeg ugrožavaju muslimani. Makar oni bili i na Novom Zelandu.

 

PROČITAJTE I...

Vrlo ružna i vrlo opasna poruka šalje se ovakvom neodlučnom i kalkulantskom politikom. Njome se Dodiku signalizira da slobodno nastavi s dosadašnjim političkim kursom jer istinske reakcije, a kamoli akcije, neće biti, a političare u FBiH prokazuje kao neodlučne i isprepadane konformiste koji više osluškuju šta kažu strane ambasade nego ono šta im poručuje narod ili historijski trenutak.

Knjiga Američki kongres i rat u Bosni i Hercegovini doktorska je disertacija Hamze Karčića o ulozi Kongresa SAD-a u kreiranju američke vanjske politike prema Bosni i Hercegovini od 1992. do 1996. godine odbranjena na Fakultetu političkih nauka u Sarajevu 2014. godine. Osnova istraživanja jeste pitanje je li, na koji način i u kojoj mjeri Kongres Sjedinjenih Američkih Država utjecao na oblikovanje američke politike prema Bosni i Hercegovini u periodu od 1992. do 1995. godine. Stav prenosi dijelove ove izvanredne, važne i temeljito napisane knjige

PRIDRUŽITE SE DISKUSIJI

Podržite nas na Facebooku!