Korak naprijed u strahu od novog izbjegličkog vala

Panika zbog mogućeg novog vala izbjeglica, kao i činjenice da je sirijsko pitanje postalo pitanje domaće politike svih zemalja Evrope, “natjerala” je evropske partnere u Istanbul. Nije pretjerano reći da bi opstanak na vlasti Merkelove i Macrona bio direktno ugrožen novim izbjegličkim valom

Za samit lidera Turske, Rusije, Francuske i Njemačke o Siriji prošle subote u Istanbulu ne može se reći da predstavlja dramatičan proboj u inače duboko zaglavljenom mirovnom procesu, ali to nikako ne znači da je zaslužio ignoriranje od glavnih američkih medija kakvo je dobio. New York Times osvrnuo se na njega agencijskom viješću Reutersa od sedamdesetak riječi, dok je Washington Post objavio kratak članak pun omalovažavanja ovog događaja.

S druge strane (Atlantika), ako izuzmemo medije zemalja učesnica, koje po prirodi prate aktivnosti svojih lidera, samit je privukao veliku pažnju medija južno i istočno od Bosfora, prije svega katarske Al Jazeere, saudijske Al Arabiye, iranskih medija i sirijske državne novinske agencije SANA, ali isto tako dalekoistočnih, poput kineske Xinhua i/ili japanske državne televizije NHK. Da sam sarkastičan, zaključio bih da je to možda posljedica izbora mjesta sastanka – Vahdettin Köşkü, palače posljednjeg osmanskog sultana koja se nalazi na azijskoj strani Istanbula.

Samit je završen donošenjem zajedničke deklaracije, koja je u suštini lista najmanjih mogućih imenitelja u vezi s kojim su se lideri inače veoma različitih pogleda na sirijsku tragediju mogli saglasiti, te zajedničkom konferencijom za štampu na kojoj su te razlike bile više nego očigledne.

RAZLIKE MEĐU UČESNICIMA SAMITA

Centralno mjesto u deklaraciji zauzima poziv za formiranje ustavotvorne komisije do kraja godine. Taj proces bio je dogovoren januara ove godine u Sočiju, ali je zbog opstrukcije sa svih strana ostao mrtvo slovo na papiru. Po tada usvojenoj formuli i listi kandidata, komisija se trebala sastojati od 150 članova – 50 predstavnika režima, 50 predstavnika opozicije i 50 predstavnika koje bira UN od nevladinih organizacija, civilnog društva i tehničkih eksperata. U Sočiju je lista kandidata za ustavnu komisiju predata izaslaniku UN-a Staffanu de Misturi kao prijedlog nad kojim on ima diskreciono pravo brisanja i dopisivanja. Dan prije sastanka četvorke u Istanbulu, Staffan de Mistura dobio je “korpu” od režima u Damasku glede UN kandidata za ustavotvornu komisiju, odnosno bilo kakve uloge UN-a u njihovom izboru. Hoće li potpisi Putina, Merkelove, Macrona i Erdoğana biti dovoljan pritisak na Bašara al‑Asada da promijeni mišljenje, teško je predvidjeti.

Možda je važnije pitanje da li je pisanje ustava ta ključna tačka od koje mirovni proces u Siriji treba početi. Međutim, to je “mapa puta” nacrtana rezolucijom Vijeća sigurnosti 2254 prije bezmalo tri godine, što rječito govori o indolentnosti “međunarodne zajednice” glede Sirije.

U uvodnom izlaganju na konferenciji za štampu predsjednik Turske Recep Tayyip Erdoğan osvrnuo se na tu indolenciju. “Glavni razlog zašto se sirijski konflikt pretvorio u globalni problem jeste to što međunarodna zajednica nije preuzela odgovarajuće korake. Na nesreću, tokom dugog perioda teret izazova koji su proistekli iz sirijske krize nosili su sirijski narod i susjedne zemlje. Mnoge države spoznale su ozbiljnost krize tek kada su njeni efekti dosegli njihove granice”, rekao je turski predsjednik. Bila je to jasna žaoka ka evropskim partnerima, za koje se može reći da ih je panika od novog vala izbjeglica, kao i činjenica da je sirijsko pitanje postalo pitanje domaće politike svih zemalja Evrope, “natjerala” u Istanbul.

Nije pretjerano reći da bi opstanak na vlasti Merkelove i Macrona bio direktno ugrožen takvim valom. Oboje su podržali aranžman o zoni deeskalacije između Rusije i Turske potpisan u Sočiju 17. septembra, kojom je okončano bombardiranje Idliba. Akcenti njihovog izlaganja su na “izbjegavanju nove humanitarne katastrofe” (Merkel) i stvaranju uvjeta da se izbjeglice vrate svojim domovima (Macron). Poziv Macrona Rusiji da izvrši pritisak na Damask kako bi se prekid vatre u Idlibu pretvorio u trajno primirje dočekan je hladnim tušem, Putinovom konstatacijom da je to ipak samo privremeno rješenje, te da, ako radikalni elementi pruže otpor ili budu provocirali, “Rusija zadržava pravo da podrži Vladu Sirije u borbi protiv njih”. U jednom momentu se brecnuo na one koji tu Vladu nazivaju režimom, jer je to “uvredljivo”. No, mora se priznati da to nije ostavilo dublji utisak na Merkelovu i Macrona, hladno su nastavili.

Ako to nije dovoljno da opiše razlike učesnika samita u Istanbulu, evo još. “Izrazili su svoju odlučnost da odbace separatističke planove s ciljem podrivanja suvereniteta i teritorijalnog integriteta Sirije, kao i nacionalne sigurnosti susjednih zemalja”, glasi peti paragraf deklaracije. Očigledno je da je taj dio bio ustupak Turskoj i da se odnosi na tzv. Radničku partiju Kurdistana (PKK) i njene podružnice u Siriji, tzv. Jedinice narodne zaštite (YPG).

KOGA NEMA, BEZ NJEGA SE MORA

E sad, Turska obje organizacije, kao i sve druge filijale PKK-a koje imaju čitavu čorbu skraćenica, smatra terorističkim organizacijama. Njemačka i Francuska priznaju PKK kao terorističku (iako je Francuska domaćin njenim mnogim front-organizacijama, a Njemačka je tolerantna prema djelatnostima te kriminalno-terorističke organizacije), ali ne i YPG. Rusija, pak, ne smatra ni PKK ni YPG terorističkim organizacijama.

Uz sve koncesije koje ovaj paragraf deklaracije daje Turskoj, to su tri prilično nepomirljiva stava. Kada se zna da je tzv. YPG glavni “saveznik” SAD-a u sirijskom ratnom teatru i kada se poznaje turska riješenost da ne dopusti formiranje PKK-istana u sjeveroistočnoj Siriji, te da su i francuske vojne snage ondje prisutne, dobijamo (mali) dio Gordijevog čvora koji se ne može odmrsiti samitom ove četvorke.

Dva dana nakon samita, turska vojska granatirala je položaje YPG-a istočno od Eufrata. Je li to početak presijecanja tog dijela Gordijevog čvora? “Nećemo prihvatiti nikakvo nametanje pod maskom ‘borbe protiv terorizma’. I zapadno i istočno od Eufrata nastavit ćemo eliminaciju prijetnji protiv sigurnosti na njihovom izvoru”, upozorio je Erdoğan na pres-konferenciji poslije samita.

Nije teško pogoditi da je ovo upozorenje upućeno na samitu odsustvujućim (nepozvanim) Amerikancima. Joshua Landis, poznavalac situacije u Siriji i direktor Centra za Bliski istok na Univerzitetu Oklahome, ocijenio je odsustvo Amerike u Istanbulu kao odstupanje od Ženevske platforme i glas nepovjerenja Sjedinjenim Američkim Državama. Za Al Jazeeru je rekao da je “dovlačenje Evrope u Astana proces veliki dobitak za Erdoğana”.

Članak Nafeeza Mosaddeqa Ahmeda objavljen u septembru u Le Monde Diplomatique govori o američkim dokumentima koji potvrđuju ono što se i “golim okom” moglo vidjeti, a (pojednostavljeno) to je činjenica da cilj američkog angažiranja u Siriji nikad nije bio “regime change”, a još manje (mnogo manje) demokratska revolucija.

“Sirija Sirijcima” – ponovljeno je još jednom na samitu u Istanbulu, uz obavezivanje učesnika da ulože sve napore da se za to steknu politički uvjeti. To je upravo suprotno onome što SAD, uprkos deklaracijama o “teritorijalnom integritetu” i sl., de facto radi. U tom smislu, “izolacija” Amerike, koliko god da je teško zamisliti rješenje bez nje, možda nije obavezno loša. Uostalom, ta izolacija daleko je od potpune – Francuska je najbliža američkoj poziciji u Siriji, a Macron pokušava posredovanje između SAD-a i Rusije.

Do sada su se ionako sve platforme na kojima se raspravlja sirijsko pitanje pokazale faličnima. Na svakoj od njih neki od ključnih igrača nedostaje i/ili djeluje subverzivno. Ženeva nije uspjela dovesti dvije strane za isti sto, Amerikanci su se samoizolirali od procesa u Astani, Francuska (uz SAD i Veliku Britaniju) početkom ove godine nije željela da se pojavi na kongresu Sirijskog nacionalnog dijaloga u Sočiju ni kao promatrač. Imajući to u vidu, dolazak Angele Merkel i Manuela Macrona u Istanbul, bez obzira na ranije spomenute motive, jeste korak naprijed. Ako to zaista predstavlja kraj indolentnosti Evrope s početka teksta, onda taj korak nije mali.

 

PROČITAJTE I...

Novonastajuća frankenštajn-koalicija ne samo da će dovesti do stanja u kojem Bošnjaci kao većinski narod neće imati bilo kakvu političku reprezentaciju nego može imati i katastrofalne posljedice ako se uzme u obzir situacija općeg unutrašnjeg nacionalnog i političkog jedinstva na srpskoj i hrvatskoj političkoj sceni, njihovo nikada prisnije savezništvo, te sve izraženiji separatizam

PRIDRUŽITE SE DISKUSIJI

Podržite nas na Facebooku!

error: Sadržaj je zaštićen!