Kada imam Prve proleterske divizije kaže: “Stoj, no pasarán”

Srećom, u sredini stoji naš rahmetlija i antifašista Zahir ef. Havić s ahmedijom na kojoj se nalazi crvena zvijezda, pa kaže: “Stoj, no pasarán!”

Prvo zasjedanje ZAVNOBIH-a u Mrkonjić-Gradu 25. i 26. novembra 1943. godine značilo je vraćanje i potvrđivanje izgubljene državnosti Bosne i Hercegovine. Niz istaknutih bošnjačkih intelektualaca i javnih radnika, poput Avde Hume, Osmana Karabegovića, Hasana Brkića, Ismeta Mujezinovića, dr. Hamdije Čemerlića, Muhameda Sudžuke, Skendera Kulenovića i Sulejmana Filipovića, izabrano je u predsjedništvo ZAVNOBIH-a.

Odmah poslije Prvog zasjedanja ZAVNOBIH-a, vijećnici Bošnjaci obratili su se proglasom Muslimanima Bosne i Hercegovine, a tokom 1944. godine dolazi i do aktivnijeg učešća ilmije u redovima NOP-a. Četverica vijećnika AVNOJ‑a i ZAVNOBIH-a bili su imami: hadži Mehmed Mujkić, hafiz Halil Sarajlić, Omer Maksumić i Sulejman Topić. Možda su upravo oni na gotovo nepoznatoj arhivskoj slici gdje partizani klanjaju u džamiji nakon povratka sa zasjedanja AVNOJ‑a u Mrkonjić-Gradu. Krajiška ilmija izdala je rezoluciju 1944. godine s potpisima 34 imama koji su pozivali kolege da se pridruže NOP-u. Među tim kolegama nalazio se i Zahir ef. Havić, imam iz Slatine, Foča, vjerski referent Prve proleterske divizije. Zarobljen je od ustaša i ubijen u logoru Sajmište u Zemunu. Povodom 25. novembra i Dana državnosti BiH ponosni smo da se upravo on nalazi na naslovnici sedmičnika Stav. Ne samo zato što se na njegovom fesu / ahmediji ne nalazi mrtvačka glava zločinačkog SS-a nego zato što se postojanje ljudi poput njega sustavno prešućuje.

Sustavno se prešućivalo i postojanje muslimanskih rezolucija iz 1941. godine (ukupno osam dokumenata), koje predstavljaju jedinstven čin hrabrosti i građanskog otpora kojim se pokušao zaustaviti zločin koji su ustaške vlasti provodile. Jedna od njih – Sarajevska rezolucija – usvojena je 14. augusta 1941. godine na skupštini Udruženja ilmije “El-Hidaje”. Od skupštinskog zaključka Udruženja ilmije “El-Hidaje”, u kojem se u tački 4 Rezolucije javno protestiralo protiv ustaških zločina, 14. augusta navršile su se 76 godine. Upravo ovaj zaključak predstavlja začetak svih muslimanskih rezolucija, ali prije svega Sarajevske rezolucije, čiji su autori i inicijatori Mehmed ef. Handžić i Kasim ef. Dobrača.

Bošnjački doprinos antifašističkoj borbi u Drugom svjetskom ratu potvrđuje i 49 Bošnjaka proglašenih narodnim herojima, ali i činjenica da je više jedinica i brigada NOVJ u svom nazivu imalo “muslimansku” odrednicu. Ove smo podatke sustavno iznosili na stranicama sedmičnika Stav iz pera historičara Osmana Sušića, koji, među ostalim, primjećuje da se masovnije pridruživanje Bošnjaka NOB-u ostvaruje 1943. godine prekidom isprva direktne i ugovorene (1941), a zatim prešutne (1942) saradnje partizanskih i četničkih štabova, što koincidira s njemačkom i ustaškom politikom koja je potpisivala sporazume s četnicima kojima su prepuštali vlast u Istočnoj i Centralnoj Bosni, a time Bošnjake direktno izvrgavali klanju.

Svetozar Vukmanović Tempo, koji je u to vrijeme bio delegat CK KPJ za Bosnu i Hercegovinu, pisao je da su se i jedinice pod partizanskom komandom u jednom periodu odnosile prema Bošnjacima kao i četnici. O partizanskom teroru i pljački nad muslimanima pisao je i Avdo Humo u svojim memoarima, potuživši se da zbog toga Bošnjaci pristupaju muslimanskim milicijama koje naoružavaju ustaše. Bez obzira na ove činjenice, Bošnjaci se od samog početka rata pridružuju partizanima.

Pri raznim odredima – Kalinovačkom, Južnohercegovačkom i Krajiškom – formiraju se bošnjačke čete i bataljoni. Ipak, najznačajnije mjesto pripada prvoj bošnjačkoj jedinici formiranoj u partizanskim redovima, Muslimanskoj četi Romanijskog NOPO-a. Ova jedinica formirana je u oktobra 1941. godine od stanovnika triju rogatičkih sela – Osova, Šatorovići i Okruglo – u kojima je živjelo oko 1.300 stanovnika. Iz ovih su sela u Romanijski partizanski odred stupila 103 Bošnjaka. Borci i komandni kadar Muslimanskog bataljona bili su jezgro svim budućim bošnjačkim partizanskim jedinicama u Istočnoj i Centralnoj Bosni. Od boraca ovog bataljona formirane su 3. muslimanska četa Prvog istočnobosanskog proleterskog bataljona, 3. M-bataljon 6. Istočnobosanske brigade i, na kraju, 16. Muslimanska brigada.

Međutim, ovi primjeri nikako ne znače da Bošnjaci muslimani nisu zabilježili i značajno učešće i u jedinicama ustaške vojske te jedinicama SS-a. No, znači da ih se uglavnom želi predstaviti kao kvislinge i fašiste. Unucima mladih muslimana osporava se da su im djedovi bili antifašisti i kao takvi pristupili narodnooslobodilačkoj borbi. Razlog tome jeste zato što njihovi djedovi kao muslimani kasnije nisu mogli prihvatiti komunističku ideologiju koja je značila ateizaciju i otklon od vjere. Nažalost, neki ni danas ne umiju odvojiti duh antifašizma od režimskog komunizma, što stvara ideološku zbrku i kriva tumačenja koja mogu izazivati društveno-politički haos. Iako za to postoje jasni dokazi, osporava se i da je Alija Izetbegović bio pripadnik NOP-a i da se jasno svrstao među antifašiste.

S velikom se rezervom i borba Armije RBiH pod njegovim vodstvom u periodu od 1992. do 1995. godine promatra kroz prizmu antifašističke borbe. To je tako jer postoje oni koji decenijama, sve do današnjeg dana, medijski truju Bošnjake neosnovanim pričama o izdajama, stvaranju findžan muslimanske državice i slično, ne bi li od izdajnika napravili heroje, a od heroja izdajnike, od slobodoljubivih ljudi radikale, a od stvarnih radikala Evropejce. Nekome je također potrebno da umjetno podijeli Bošnjake na partizane i ustaše, fašiste i antifašiste, baš kao što se već duži period događa u Hrvatskoj.

Srećom, u sredini stoji naš rahmetlija i antifašista Zahir ef. Havić s ahmedijom na kojoj se nalazi crvena zvijezda, pa kaže: “Stoj, no pasarán!”

 

PROČITAJTE I...

Svakog 4. decembra od 1993. godine do danas pripadnici Diverzantskog odreda “Dido”, uz svog komandanta brigadira Seada Rekića i saborce iz drugih jedinica, okupe se na Brezovači u podnožju Igmana kako bi odali počast dvojici poginulih boraca Armije Republike Bosne i Hercegovine: Adnanu Došliću i Samiru Bećiroviću. Ekipa časopisa Stav ove je godine boravila s njihovim saborcima, bilježeći kazivanja o dvojici mladića koji se nisu štedjeli u borbi za odbranu BiH

PRIDRUŽITE SE DISKUSIJI

Podržite nas na Facebooku!