Historija bh. fudbala (3): “Slavija” je prva igrala u Evropi

Ovaj je feljton skroman doprinos i prilog fudbalskoj historiji naše države i u njemu su sadržane priče o “najvažnijoj sporednoj stvari na svijetu”. Dokumentarni spomenar na davno prohujalo vrijeme kada su mnogi ljubitelji fudbala odlazili na utakmice radi zabave i uživanja u artističkim potezima i golovima bivših fudbalskih asova od kojih mnogi nisu među živima, pa je i ovo podsjećanje na njih dokaz da nisu zaboravljeni

Pored “Saška”, koji je bh. fudbalom dominirao u dvadesetim godinama prošlog stoljeća, najistaknutiji fudbalski klub u Sarajevu i Bosni i Hercegovini bio je FK “Slavija”. Ovaj renomirani klub osnovan je 1908. godine kao slijednik “Sarajevskog srednjoškolskog đačkog kluba”. FK “Slavija” bio je srpski pravoslavni klub iako su njegov dres nosili i igrači drugih nacionalnosti i vjera. Klub je djelovao pod patronatom bogatih srpskih industrijalaca i trgovaca te drugih poduzetnika koje je predvodio Metodije Kuić, a u upravi je bio i Emil Najšul, jedan od osnivača prvog fudbalskog kluba u Sarajevu.

U upravi je jedno vrijeme bio i poznati muslimanski političar dr. Mehmed Spaho. Oni su s velikim entuzijazmom brinuli o statusu kluba, igračima, omladinskoj školi iz koje se uglavnom crpio igrački kadar za prvi tim, brinuli su o stadionu sagrađenom 1926. godine u širem okruženju Marijinog Dvora (današnji lokalitet Hotela “Holiday”, op.a.). Sve je to donijelo odlične rezultate, pa je FK “Slavija” u tridesetim godinama prošlog stoljeća imao renome najboljeg fudbalskog kluba u Bosni Hercegovini. Za klub su nastupali u to vrijeme najbolji fudbaleri naše države, koji će se kasnije afirmirati u reprezentativce bivše države, a uspješne karijere nastavit će u šampionskim timovima Kraljevine Jugoslavije: “Građanskom”, “Konkordiji”, BSK-u, “Jugoslaviji” itd. Neki će igrati i u prvoligaškim klubovima socijalističke Jugoslavije nakon drugog velikog rata (1945). U “Partizanu”, “Crvenoj Zvezdi”, “Željezničaru”, “Torpedu” (kasnije FK “Sarajevo”).

Bili su to Slavko Zagorac, Petar Manola, Florijan Matekalo, Milan Rajlić, Branko Stanković, Predrag Đajić. Istaknuti nastupi igrača “Slavije” na utakmicama domaćeg prvenstva u Sarajevskom podsavezu, Saveznoj prvoj ligi Kraljevine Jugoslavije, ali i u internacionalnim utakmicama doprinijeli su mnogo afirmaciji fudbala u Sarajevu i u Bosni i Hercegovini. “Slavija” je posebnu pažnju posvećivala razvoju svog podmlatka, pa će znatan broj juniora prelaskom u seniorski prvi tim postajati nosiocima igre, a nekolicina njih zaigrat će i za najbolju reprezentativnu selekciju bivše Jugoslavije.

 FINALE S BEOGRAĐANIMA

Najveći uspjeh u nacionalnom prvenstvu Prve fudbalske lige Kraljevine Jugoslavije FK “Slavija” postiže u sezoni 1935/36., kada je učestvovalo četrnaest klubova. Igralo se po kup‑sistemu, pa je “Slavija” dogurala do dviju finalnih utakmica s čuvenim timom BSK iz Beograda. U prvoj utakmici u Beogradu bilo je neriješeno (1:1), da bi u revanšu u Sarajevu, na stadionu “Slavije”, gosti pobijedili rezultatom 0:1, osvojivši tako šampionsku titulu Kraljevine u fudbalu. Iako su se nadali pobjedi na svom terenu, igrači “Slavije” sagorjeli su u želji da osvoje prvu titulu prvaka u svojoj historiji. Na prepunom stadionu “Slavije” igrači i navijači bili su razočarani ovim porazom, koji je i pored velikog renomea tima iz Beograda ipak bio neočekivan.

Tadašnji novinari koji su s velikom pozornošću pratili ovu finalnu utakmicu izvještavali su o velikoj borbi i pravoj drami koja se odvijala na stadionu “Slavije”. Iako nije bilo sramota izgubiti od velikog BSK, ipak je fudbalerima “Slavije” ostao veliki žal za propuštenom šansom. Kao prilog historiji fudbalske igre u Bosni i Hercegovini, spomenut ćemo aktere ove velike utakmice odigrane u Šeheru 7. augusta 1936. godine na krcatom stadionu na Marijinom Dvoru. Za “Slaviju” su igrali: Krstulović, Zagorac, Pavlić, Marijanović, Đurović, Krajnc, Manola, Šalipur, Rajlić, Petrović i Matekalo. Strijelac jedinog gola bio je napadač BSK-a Šurdonja, a po ocjeni izvještača s ove utakmice, igrači “Slavije”, bodreni mnogobrojnim navijačima, imali su više od igre atakujući na gol Beograđana, na kojem je bio fenomenalni reprezentativni golman Franjo Glazer.

Inače, Glazer je fudbalsku karijeru započeo u Sarajevu. Njegova je porodica iz Osijeka preselila u Sarajevo kada su Glazeru bila samo četiri dana. Odrastao je nadomak nekadašnjeg stadiona na Skenderiji (danas KSC Skenderija) u Ulici Podtekija 9, a golmansku karijeru počinje u radničkom fudbalskom klubu “Hajduk”, po rejtingu trećem klubu u Šeheru, iza “Saška” i “Slavije”. Ipak, i pored poraza, u sportskoj javnosti pozdravljeno je osvajanje drugog mjesta u ovom prvenstvu (1935/36), u kojem je jedini put učestvovala i ekipa FK “Krajišnik” iz Banje Luke. Banjalučani su u to vrijeme bili veliki rival komšijskom radničkom fudbalskom klubu “Borac”.

GOSTOVANJE “FERENCVÁROSA”

U posljednjim četirima fudbalskim prvenstvima Kraljevine Jugoslavije, do Drugog svjetskog rata (1936–1940), “Slavija” je bila visoko plasirana. Tako je u posljednjoj prvenstvenoj sezoni uoči rata (1939/40) bila najbolji bh. klub u to vrijeme osvojivši treće mjesto, iza šampiona “Građanskog” i drugoplasirane ekipe BSK-a. Ovaj visoki plasman omogućio je igračima “Slavije” da nastupe prvi put i na međunarodnoj fudbalskoj sceni, učešćem u tada vrlo kvalitetnom Srednjoevropskom kupu. Žrijeb je odlučio da u ovom evropskom takmičenju “Slavija” prvu utakmicu igra s poznatom mađarskom ekipom “Ferencváros” iz Budimpešte. U prvoj utakmici u Sarajevu, na stadionu “Slavije”, kada je bio praznik fudbala pred krcatim gledalištem, “Slavija” pobjeđuje renomiranog protivnika rezultatom 3:0 golovima Mileta Rajlića (2) i Branka Šalipura.

Izgledalo je realno da sarajevski tim može u revanš utakmici odbraniti ovu prednost od tri gola razlike, ali se u Budimpešti desilo nešto zaista nepredviđeno. “Slavija” je doživjela težak, katastrofalan poraz od 11:1, uz prisustvo 30.000 gledalaca. Ovaj visoki poraz “Slavije” u Srednjoevropskom kupu analizirao se poslije dugo, a po mišljenju tadašnjeg reprezentativnog beka sarajevskog tima Slavka Zagorca, poraz je doživljen kao plod pomanjkanja internacionalnog iskustva, ali svakako i njihove slabe igre. Opća je ocjena da su igrači “Slavije” podlegli do tada za njih nepoznatoj atmosferi jer su prvi put igrali pred tolikim brojem gledalaca. Bila je to i prva međunarodna utakmica igrača “Slavije” odigrana u inostranstvu i prvi nastup jednog fudbalskog kluba iz Bosne i Hercegovine na međunarodnoj sceni.

FK “Slavija” je, također, na svom stadionu do Drugog svjetskog rata odigrala i mnoge prijateljske utakmice s inostranim klubovima, uporedo s utakmicama koje su se igrale u okviru fudbalskog prvenstva Kraljevine Jugoslavije i takmičenja u Sarajevskom podsavezu. Po okončanju Drugog svjetskog rata (1945) i nakon zabrane sportske aktivnosti, Fiskulturni odbor grada Sarajeva dodijelio je stadion “Slavije” na korištenje reaktiviranom FK “Željezničar”.

NIJE VIDIO MONTEVIDEO

Kada se iz pravca Zagrebačke ulice u Sarajevu (nekada lokalitet stadiona NK “Sašk”) krene u pravcu rijeke Miljacke kroz grbavički kvart, preko pješačkog mosta dolazi se u Vilsonovo šetalište. Iz ovog starog sarajevskog perivoja poprečnom ulicom uz Zemaljski muzej izlazi se na Ulicu Zmaja od Bosne, odakle se na suprotnoj strani vide zgrade Srednje tehničke škole i Hotela “Holiday”. Upravo na toj lokaciji izgrađen je sredinom dvadesetih godina prošlog vijeka stadion FK “Slavija”, uz NK “Sašk” najbolji fudbalski klub u Sarajevu i Bosni i Hercegovini. U to je vrijeme popularnost fudbala uzimala veliki zamah, što je utjecalo da se sve veći broj dječaka i tinejdžera okupljao na igralištu “Slavije”. Svi su imali želju i ambiciju da postanu fudbaleri tada našeg najboljeg kluba. Među njima bio je i Slavko Zagorac, učenik Srednje učiteljske škole.

Iako nije bio fudbalski početnik jer je već iza njega bio kraći staž u dresu juniora FK “Krajišnik” iz Banje Luke, gdje je pohađao nižu gimnaziju, i on je morao proći test za prijem u podmladak “Slavije”. Uspješno je prošao na audiciji kod trenera juniora Riste Šošića, a sve će ostalo kasnije postati historija. Jer, Slavko Zagorac ubrzo će postati istaknuti prvotimac i jedan od najboljih igrača seniorskog tima “Slavije”, a uskoro i reprezentativac Kraljevine Jugoslavije. Igrao je na mjestu desnog beka velikog bh. kluba, kojeg je s trenerske klupe vodio Mađar Anton Sabo uz pomoć tehničkog direktora Gojka Šarenca. Od debitantske utakmice za prvi tim 1927. godine, Zagorac će za “Slaviju” nastupati do početka Drugog svjetskog rata. Igrajući oštro i požrtvovano i s dobrom tehnikom, postaje ljubimac navijača, a bit će uvažavan i od navijača ostalih klubova i cjelokupne sportske javnosti. Njegove izvrsne nastupe u dresu “Slavije” zapazio je i tadašnji selektor reprezentacije Boško Simonović, koji ga poziva u najbolju selekciju, i to za nastup na prvom Svjetskom fudbalskom prvenstvu 1930. godine u Urugvaju, ali, zbog porodičnih razloga, neće prihvatiti poziv jer se njegova majka usprotivila odlasku u daleki Montevideo.

Uzalud su bile molbe i preklinjanja, pa čak nije pomogla ni intervencija tadašnjeg predsjednika “Slavije” doktora Emila Najšula jer je gospođa Zagorac bila neumoljiva. Tužan i razočaran, šalje depešu selektoru Simonoviću u Beograd u kojoj je napisao: “Ne putujem, majka ne dozvoljava!” Ipak, u daljem toku svoje fudbalske karijere, Slavko Zagorac ostvarit će svoj san da postane reprezentativac. U periodu od 1932. do 1938. godine odigrat će sedam utakmica za najbolju selekciju Kraljevine, a povjerenje mu ukazuju selektori Boško Simonović, Branislav Veljković i Svetozar Kika Popović. Bile su to prijateljske utakmice Kupa Balkana i Kupa susjednih zemalja protiv selekcija Španije, Portugala, Francuske, Grčke, Bugarske i Rumunije, u kojima su, pored Zagorca, za reprezentaciju Kraljevine igrale tadašnje legende fudbala: Spasić, Čulić, Premrl, Arsenijević, Tirnanić, Marjanović, Vujadinović, Giler, Matošić, Kokotović, Lešnik, Šipoš, Antolković… Neke reprezentativne utakmice odigrao je s dvojicom nekadašnjih sarajevskih komšija, golmanima Sergejom Demićem i Franjom Glazerom, koji su karijere započeli u sarajevskom “Hajduku”, a punu afirmaciju doživjeli u NK “Konkordija” (Demić) i FK BSK te NK “Građanski” (Glazer). Slavko Zagorac ostaje upamćen kao bedem odbrane “Slavije” iz tridesetih godina prošlog stoljeća i spada u red najboljih odbrambenih fudbalera u historiji fudbala na prostoru bivše Jugoslavije.

Nakon završetka aktivne igračke karijere provedene u “Slaviji”, posvetit će se treniranju najboljih sarajevskih klubova poslije rata (1945) “Sarajeva” i “Željezničara”, a vodio je i nekoliko ekipa nižeg ranga. U socijalističkoj Jugoslaviji bio je među istaknutim sportskim radnicima koji su postavili temelje za razvoj i uspon fudbalskog sporta u Sarajevu i Bosni i Hercegovini. Istaknuti fudbaler FK “Slavija” u vrijeme slavnog perioda ovog kluba bio je i Milan Mile Rajlić, jedan od najpopularnijih fudbalera u Šeheru prije Drugog svjetskog rata. Za vrijeme đačkih dana u Željezničkoj zanatskoj školi počinje karijeru u podmlatku “Željezničara” sa školskim drugom Eduardom Makonom. Kao talentirani i perspektivni igrači ubrzo pristupaju “Slaviji”, u to vrijeme klubu većeg renomea od “Želje”, ali će se Makon zadržati vrlo kratko i vratiti u matični “Željezničar”, za koji je igrao do 1939. godine, kada prelazi u NK “Sašk”. Mile Rajlić nastavlja nastupati za “Slaviju”, gdje se afirmira kao istaknuti fudbaler centarfor, prepoznatljiv po robusnim prodorima i efikasnoj igri, postajući jedan od najboljih golgetera u Prvoj fudbalskoj ligi Kraljevine Jugoslavije. Zapažen od tadašnjih selektora Boška Simonovića i Svetozara Kike Popovića, odigrat će po jednu utakmicu za A i B selekciju bivše države. Za A tim nastupio je u Beogradu protiv reprezentacije Rumunije u utakmici za Dunavski kup, kada su gosti pobijedili rezultatom 1:2. Bilo je to 22. septembra 1940. godine. Bila je to jedina utakmica koju je Rajlić odigrao za najbolju selekciju jer su selektori više protežirali Augusta Lešnika i Vojina Božovića, napadače “Građanskog” i BSK.

Svakako da je to skroman bilans reprezentativnih nastupa za fudbalera takvog kalibra kakav je bio Mile Rajlić. Poslije Drugog svjetskog rata nastavit će karijeru u matičnom “Željezničaru” jer je “Slaviji” i ostalim klubovima s nacionalnim predznakom (“Sašk”, “Đerzelez”, “Makabi”) zabranjena sportska aktivnost od strane nove komunističke vlasti. Za “Želju” je igrao dvije godine, do 1947. godine, nastupajući na 18 prvenstvenih utakmica uz pet postignutih golova. Istovremeno je u ovom periodu obavljao i funkciju trenera sa suigračima Zdravkom Pavlićem i Ivicom Medarićem. Godine 1947., sa suigračima Lovrićem, Alajbegovićem, Šilićem, Konjevodom, Golcem, Lazarevićem, bio je prisiljen političkim dekretom pristupiti u novoformirani fudbalski klub “Torpedo” (kasnije FK “Sarajevo”), a koji je imao veliku podršku tadašnjeg političkog establišmenta.

I za novi klub odigrat će 18 utakmica u prvenstvu pružajući odlične igre u kojima je podsjetio na slavno vrijeme iz “Slavije”. Preseljenjem u Kraljevo (Srbija), pristupa lokalnom fudbalskom klubu “Sloga”, gdje će biti igrač i trener do 1952. godine, kada je preminuo od teške bolesti u 38. godini. Nakon njegove smrti, igrao se u Kraljevu Memorijalni turnir “Milan Rajlić”, na kojem su učestvovali timovi “Željezničara”, “Sarajeva”, “Sloge” i još jedne ekipe po pozivu organizatora. U historiji bh. fudbala Milan Rajlić ostaje upamćen kao jedan od legendarnih fudbalera koji su karijeru počeli prije Drugog svjetskog rata i u grupi je prvih reprezentativnih igrača koji su ponikli na prostorima Bosne i Hercegovine. Obavljajući kao igrač i trenersku funkciju, u poslijeratno vrijeme socijalističke Jugoslavije pedagoškim i stručnim radom postavio je temelje za dalji razvoj fudbalskog sporta u Bosni i Hercegovini.

 

 

 

 

 

PROČITAJTE I...

Ovaj je feljton skroman doprinos i prilog fudbalskoj historiji naše države i u njemu su sadržane priče o “najvažnijoj sporednoj stvari na svijetu”. Dokumentarni spomenar na davno prohujalo vrijeme kada su mnogi ljubitelji fudbala odlazili na utakmice radi zabave i uživanja u artističkim potezima i golovima bivših fudbalskih asova od kojih mnogi nisu među živima, pa je i ovo podsjećanje na njih dokaz da nisu zaboravljeni

Nekadašnji golman fudbalske reprezentacije BiH prije nekoliko dana postao je dio stručnog štaba, trener golmana najboljeg fudbalskog tima naše zemlje. Već je tri godine Adnan Gušo i trener jedinstvene škole golmana koju je osnovao u Sarajevu u kojoj trenira stotinjak dječaka iz nekoliko bh. gradova

PRIDRUŽITE SE DISKUSIJI

Podržite nas na Facebooku!