Historija bh. fudbala (2)

Ovaj je feljton skroman doprinos i prilog fudbalskoj historiji naše države i u njemu su sadržane priče o “najvažnijoj sporednoj stvari na svijetu”. Dokumentarni spomenar na davno prohujalo vrijeme kada su mnogi ljubitelji fudbala odlazili na utakmice radi zabave i uživanja u artističkim potezima i golovima bivših fudbalskih asova od kojih mnogi nisu među živima, pa je i ovo podsjećanje na njih dokaz da nisu zaboravljeni

Nakon završetka Prvog svjetskog rata, konstituira se nova država SHS (Srba, Hrvata i Slovenaca), a kasnije Kraljevina Jugoslavija, u okviru koje je bila i Bosna i Hercegovina. Organizira se savezno fudbalsko takmičenje u Prvoj ligi, ali i drugim regionalnim ligama, podsavezima i zonama. Dolazi i do reaktiviranja starih fudbalskih klubova “Zrinskog”, ,“Saška” (Sarajevski amaterski športski klub), “Slavije”, “Đerzeleza”, a osnivaju se i novi klubovi: “Sloboda” (Tuzla, 1919), “Željezničar” (Sarajevo, 1921), “Velež” (Mostar, 1922), “Borac” (Banja Luka, 1926) itd. Fudbalski sport institucionalizira se formiranjem Nogometnog saveza nove države 1919. godine u Zagrebu. Ubrzo će se osnovati i fudbalski podsavezi na teritorijalnom ustrojstvu banovina jer u ovom periodu republike kao teritorijalne i ustavne kategorije nisu postojale u okviru savezne države SHS i kasnije Kraljevine Jugoslavije. Grade se i nova igrališta i fudbalski stadioni, formiraju prve navijačke grupe, a stasavaju i prve fudbalske zvijezde te prvi reprezentativci.

FISKULTURA I SPORT

Na poticaj razvoja fudbala u Bosni i Hercegovini utjecalo je i osnivanje Svjetske fudbalske asocijacije (FIFA) 1904. godine u Švicarskoj, a godine 1924. Jugoslavenski fudbalski savez bit će kooptiran za stalnog člana FIFA. Za cijeli period fudbalske historije od 1918. do 1941. godine može se reći da je to bilo romantično vrijeme entuzijazma u pionirskih početaka fudbala u Bosni i Hercegovini. Vladala je među omladinom zanesenost i ljubav za ovom igrom, pa u svim većim gradovima, ali i provincijama te selima, niču fudbalski klubovi kao gljive poslije kiše. Ondašnja štampa donosila je vijesti o “zagrijanosti” i starih i mladih za fudbalom. Za većinu dječaka i tinejdžera fudbalska igra postajala je “lijepa tajna i velika neizvjesnost”.

Tih pionirskih početaka fudbalera u Sarajevu sjećao se bivši fudbaler FK “Troja” i NK “Sašk”, a kasnije poznati i dugogodišnji novinar sportskog lista Fiskultura i sport i dnevnika Oslobođenje Leo Korošec. U listu Fiskultura i sport, koji je izlazio u Sarajevu davnih pedesetih godina prošlog stoljeća, Korošec je zapisao: “Sjećam se kad je dvadesetih godina pravljen stadion Skenderija. Morao se odsjeći dobar dio brda kako bi se dobio dovoljan prostor za fudbalsku arenu. Bile su radne akcije, a ja sam tada bio dječak i mi djeca smo radili i pomagali da se napravi jedno od prvih igrališta u gradu. Gradnjom stadiona Skenderija, tadašnje Sarajevo, učmalo i pusto u sportskom pogledu, dobio je jedan objekat koji će kasnije privlačiti na svoje priredbe veliki broj građana”, pisao je Korošec.

U tadašnjoj saveznoj državi SHS, kasnije Kraljevini, organiziraju se lokalna fudbalska prvenstva, i to u okviru podsaveza. U Bosni i Hercegovini postojali su Sarajevski, Banjalučki, Mostarski i Tuzlanski podsavez. Pobjednici podsaveza u prethodnim kvalifikacijskim utakmicama stjecali su pravo takmičenja u Saveznom prvenstvu Prve fudbalske lige. Godine 1921. formira se Sarajevski fudbalski podsavez, u okviru kojeg su djelovala dva najbolja kluba u Bosni i Hercegovini u periodu do Drugog svjetskog rata (1941). Bili su to NK “Sašk” i FK “Slavija”, koji će se takmičiti i u Prvoj saveznoj ligi, a jednu prvenstvenu sezonu u tada elitnoj ligi ondašnje države nastupit će i FK “Krajišnik” iz Banje Luke (1935). Fudbalsko prvenstvo u okviru Sarajevskog podsaveza bilo je organizirano u Prvom i Drugom razredu, u kojima su, pored dvaju vodećih klubova “Saška” i “Slavije”, nastupali i ostali sarajevski klubovi: “Hajduk”, “Barkhoba”, “Makabi”, “Troja”, “Građanski”, “Željezničar”, “Olimpija”, “Borac”, “Sloga”, “Hrasničar”, “Đerzelez”, “Jedinstvo”, “Petar Kočić”, “Pofalićki”, “Vratnik”, “Igman” (Ilidža), “Ozren” (Semizovac)… Pored ovih javnih klubova u Šeheru, bili su aktivni i mnogi nejavni kvartovski klubovi sarajevske raje koji su uglavnom igrali lokalne turnire i međusobne prijateljske utakmice.

Ovoliki broj aktivnih fudbalskih ekipa u tada malom Sarajevu govori o velikoj ekspanziji fudbala i gotovo pravoj opsesiji sarajevske omladine da se bavi ovim sportom. Naravno, svi ovi klubovi djelovali su na amaterskoj osnovi uz više nego skromne uvjete za odigravanje utakmica jer se kuburilo s nedostatkom dovoljnog broja terena, bila je oskudica u sportskoj opremi, nije bilo stručne trenerske edukacije… Ipak, ovakva će masovnost izroditi i određenu kvalitetu igračkog kadra jer su oni najbolji pristupali tada najboljim sarajevskim klubovima: “Sašku”, “Slaviji”, “Hajduku”, “Đerzelezu”, “Željezničaru”… To će vrlo brzo rezultirati odličnim rezultatima NK “Sašk”, koji će u prvom službenom prvenstvu Prve lige Savezne države SHS (1923) osvojiti drugo mjesto iza prvog šampiona, zagrebačkog NK “Građanski”. U dvjema odigranim finalnim utakmicama, i to jednu neriješenu (1:1) i drugu kada je doživljen poraz od 4:2, ekipa “Saška” pružila je dostojan otpor šampionskoj ekipi “Građanskog”. Bio je to veliki uspjeh za bosanskohercegovački fudbal te vrijedi zabilježiti imena igrača sarajevskog “Saška” koji su već početkom dvadesetih godina prošlog vijeka afirmirali bh. fudbal na nivou savezne države. Bili su to: Dvoržak, Sulejmanpašić, Štebl, Celebor, Plaček, Gavrilović, Montl, Felver, Jakupec, Gotz i Beck.

USPJESI “SAŠKA”

NK “Sašk” osnovan je 1910. godine i bio je hrvatski katolički fudbalski klub, a prema pisanim izvorima, utemeljitelji su bili igrači iz prve generacije: Frico Plaček, Nedžad Sulejmanović i Đuro Novotni. Oni su odlučili da klupska boja kluba bude zeleno-bijela. Tadašnja je štampa izvještavala da je “Sašk” svoje domaće utakmice igrao na svom stadionu u Kovačićima, koji je bio lociran u današnjoj Zagrebačkoj ulici, u neposrednoj blizini Šumarskog fakulteta. Pored fudbalskog šljakastog terena, u okviru ovog sportskog kompleksa bila je i atletska staza, skakalište, kuglana i dva teniska terena, jer je ovaj klub djelovao i kao sportsko društvo u kojem su, pored fudbalera, bili aktivni i atletičari, teniseri, stonoteniseri, kuglaši, biciklisti i skijaši.

Kao i ostali amaterski klubovi tog vremena, “Sašk” je egzistirao uz pomoć donacija istaknutih sarajevskih biznismena, gospodina Karla Raića, direktora “Schella”, Augusta Brauna, vlasnika sarajevske ciglane, Alberta Radoševića, istaknutog trgovca s Marijinog Dvora, te gospode bega Fadilpašića, Dohana, Ive Krešića, Ivice Klajna, Sulejmana Pašića, Đure Novotnog i nekolicine drugih mecena.

Kao renomirani klub u to vrijeme, “Sašk” je, pored učešća u ligi Sarajevskog podsaveza i nacionalnoj saveznoj Prvoj ligi, organizirao i međunarodne prijateljske utakmice. Tako su na igralištu “Saška” zabilježena gostovanja fudbalskih ekipa iz Austrije, Mađarske, Turske i drugih zemalja. Kako je cjelokupan sport u to vrijeme bio zasnovan na amaterskim postulatima, tako su i igrači “Saška” svoju sportsku opredijeljenost bazirali na neodoljivoj ljubavi prema fudbalu. Nisu dobijali novac niti premije, a jedina nagrada bila je eventualno stalno zaposlenje koje bi osiguravao klub. Ponekad bi dobili i novo odijelo. Imali su u poluvremenu topli čaj i tuširanje na kraju utakmice, često i hladnom vodom.

NK “Sašk” dominirao je bh. fudbalom u dvadesetim godinama prošlog stoljeća, kada se uz učešće u ligi Prvog razreda Sarajevskog podsaveza takmičio i u Saveznoj Prvoj ligi bivše Jugoslavije, gdje su mu rivali bili tada najbolji klubovi u bivšoj Jugoslaviji: “Građanski” (Zagreb), “BSK” (Beograd), “Jugoslavija” (Beograd), “Hajduk” (Split), “Konkordija” (Zagreb), koji su i osvajali titule prvaka. Tokom historije, od svog osnivanja u “Sašku” su bili aktivni mnogi istaknuti igrači i treneri. Pored fudbalera koji su osvojili drugo mjesto u prvom saveznom fudbalskom takmičenju (1923), značajan trag u dresu “Saška” ostavili su mnogi istaknuti klupski igrači. Ipak, najveće domete u karijeri dosegli su fudbaleri “Saška”, koji će igrati i za reprezentaciju tadašnje Savezne države. Bili su to Mihajlo Načević i Antun Toni Pogačnik, koji su dalju afirmaciju stekli u šampionskim klubovima bivše zajedničke države FK “Jugoslavija” iz Beograda (Načević) te NK “Konkordija” i NK “Građanski” iz Zagreba (Pogačnik).

USUD REPREZENTACIJE

Kada je početkom dvadesetih godina prošlog vijeka sarajevski mladić Mihajlo Načević odlučio aktivno trenirati fudbal u NK “Sašk”, nije ni sanjao da će uskoro postati igrač šampionske ekipe. Odlazeći na treninge tadašnjim makadamskim putem od Skenderije prema stadionu “Saška”, ipak se nadao da će možda nekad zaigrati i za reprezentaciju tadašnje Jugoslavije (Države SHS) pod vodstvom selektora, doktora Ante Pandakovića. Uzori Mihajla Načevića bili su stari igrači “Saška” koji su 1923. godine osvojili drugo mjesto iza prvog šampiona “Građanskog” iz Zagreba. Ubrzo nakon osipanja ove generacije fudbalera “Saška”, Načević se nametnuo kao najbolji igrač s velikom perspektivom te je postao interesantan tada vodećim klubovima u državi.

Na poziv uprave FK “Jugoslavija” iz Beograda, oblači crveni dres ovog renomiranog kluba koji je s trenerske klupe vodio Čeh Karel Bláha. U dvama narednim šampionatima, 1924. i 1925. godine, koji su se igrali po jednostrukom bod‑sistemu, FK “Jugoslavija” osvaja titule prvaka države nakon pobjeda u finalnim utakmicama sa splitskim “Hajdukom” i zagrebačkim “Građanskim”. Sarajlija Mihajlo Načevič bit će standardni fudbaler šampionskog sastava “Jugoslavije” u objema uspješnim sezonama nastupajući u srednjem redu, tzv. half‑liniji.

Odličnim igrama u dvjema šampionskim sezonama nametnuo se i selektoru Pandakoviću, pa će obući i reprezentativni dres 1926. godine. Bilo je to na prijateljskoj utakmici odigranoj u Zagrebu, na igralištu “Građanskog”, 28. juna 1926. godine, kada je reprezentacija bivše države visoko poražena od selekcije Čehoslovačke rezultatom 2:6. Selektor Pandaković izveo je sastav: Mihelčić (Fridrih), Ivković, Vrbančić, M. Marjanović, Premerl, V. Poduje, B. Marjanović, Petković, Načević, Sekulić (Percl) i Giler. Ne snalazeći se najbolje u navalnom redu, gdje ga je postavio selektor, ceh za neuspjeh platio je Sarajlija Mihajlo Načević, pa su kasnije izostale reprezentativne pozivnice bivšem igraču “Saška”.

Ipak, Mihajlo Načević ostaje upamćen u historiji bh. fudbala kao prvi reprezentativac ponikao na prostorima naše države. Prva i ujedno i posljednja utakmica u dresu reprezentacije kao da je bila usud koji je dijelio i s drugim odličnim fudbalerima iz Bosne i Hercegovine koji su dres najbolje selekcije oblačili u samo jednoj utakmici. Bili su to Milan Rajlić i Florijan Matekalo, odlični igrači sarajevske “Slavije”, te plejada izvrsnih fudbalera s Koševa koji su nastupali za FK “Sarajevo”: Lav Mantula, Suad Švraka, Ibrahim Biogradlić, Asim Ferhatović, Zijad Arslanagić, Boško Antić, Fahrudin Prljača, Milenko Bajić, Boško Prodanović, Srebrenko Repčić, Husref Musemić, Boban Božović, Risto Vidaković. Bili su tu i veznjak “Želje” Edin Ćurić, igrači tuzlanske “Slobode” Rizah Mešković, Cvijan Milošević, Rade Tošić, fudbaleri “Veleža” iz Mostara Sead Kajtaz i Ivica Barbarić, te Bosanci koji su se afirmirali u zagrebačkom “Dinamu” Džemo Mustedanagić i Mustafa Arslanović.

SKAKANJE PO TRBUHU

U Sarajevu, na igralištu “Saška” u Kovačićima, počinje pikati loptu i Antun Toni Pogačnik, koji će ipak istinsku fudbalsku afirmaciju doživjeti u zagrebačkim šampionskim ekipama NK “Konkordija” i NK “Građanski”. Bio je odličan half, prepoznatljiv po borbenoj i oštroj igri i, kao takav, nije baš najbolje dočekan kod zagrebačke fudbalske publike. Ipak, cijenio ga je trener “Konkordije” Bogdan Cuvaj, koji ga po dolasku iz Sarajeva promovira u standardnog centarhalfa ovog renomiranog zagrebačkog tima. Toni Pogačnik s velikom je strašću bio privržen fudbalu, a kao igrač mogao je igrati na gotovo svakoj poziciji, pa je u više navrata, prema potrebi, bio i u ulozi golmana. Ipak, najviše je pružio u ulozi “srednjaka” stopera, ali se dobro snalazio i manevarskom prostoru. Iz “Konkordije” prelazi u gradski renomirani rivalski klub “Građanski”, u kojem će 1937. godine proslaviti četvrtu titulu prvaka Kraljevine Jugoslavije. Bila je to odlična generacija legendarnih fudbalera i reprezentativaca “Građanskog” iz tog vremena, kao što su Urh, Higl, Jazbinšek, Kokotović, Antolković, Lešnik, Đanić, Brozović, Pleše, koje je kao trener vodio istaknuti mađarski stručnjak Marton Bukovi. Tadašnji selektor jugoslavenske selekcije Svetozar Kika Popović ukazat će mu povjerenje u dvjema međunarodnim utakmicama, i to protiv selekcije Turske (3:1) u prijateljskoj utakmici te državnog tima Rumunije (2:1) u Kupu prijateljskih zemalja.

Često bi Pogačnik pod emocijom jake nostalgije za rodnim gradom znao svratiti u Sarajevo, gdje je na svojim sportskim počecima, pored fudbala, upražnjavao i druge sportove. Posebno je bio privržen skijanju, pa je za zimskih dana znao pohoditi snježnu planinsku ljepoticu Jahorinu, smještenu u bliskom sarajevskom okruženju. Dok je igrao za “Građanski”, jednom je prilikom kasnio na utakmicu s “Hajdukom” u Splitu upravo zbog produženog boravka na Jahorini. Uslijedila je kazna od trenera Bukovija, stavljen je na “led” i duže je vrijeme bio van prvog tima. Mađarski stručnjak na njegovo je mjesto postavio perspektivnog Ivana Oskara Jazbinšeka, koji je do tada igrao na mjestu bočnog halfa, uz komentar: “Iako oslabljeni za Pogačnika, dobili smo odličnog centarhalfa Jazbinšeka, što je veliki kapital za ‘Građanski’ u budućnosti.”

Poslije okončanja igračke karijere, ostaje u fudbalu kao trener. Prvo kao pomoćnik Cuvaju u “Konkordiji”, a onda nakon drugog rata (1945) trenirat će juniore zagrebačkog “Dinama”, prvi tim beogradskog “Partizana”, a uz selektora Aleksandra Tirnanića vodit će i čuvenu olimpijsku reprezentaciju bivše Jugoslavije iz 1952. godine. Dugo je kao trener bio angažiran u Indoneziji, gdje je i umro. U trenerskim krugovima ostao je upamćen kao stručnjak s posebnom metodologijom treninga, kada je naročito potencirao fizičku spremu. Legendarni centarfor “Dinama” iz Zagreba i reprezentativac bivše Jugoslavije Dražan Jerković sjećao se Pogačnika kao svog trenera u juniorima “zagrebačkih plavih” riječima: “Skakao bi nam nogama po trbuhu kad bismo legli, a Toni hopa-cupa s obje noge.” – “Morate ojačati trbušnjake, bez toga nema fudbala”, govorio bi mladim dinamovcima Pogačnik.

PROČITAJTE I...

Ovaj je feljton skroman doprinos i prilog fudbalskoj historiji naše države i u njemu su sadržane priče o “najvažnijoj sporednoj stvari na svijetu”. Dokumentarni spomenar na davno prohujalo vrijeme kada su mnogi ljubitelji fudbala odlazili na utakmice radi zabave i uživanja u artističkim potezima i golovima bivših fudbalskih asova od kojih mnogi nisu među živima, pa je i ovo podsjećanje na njih dokaz da nisu zaboravljeni

Nekadašnji golman fudbalske reprezentacije BiH prije nekoliko dana postao je dio stručnog štaba, trener golmana najboljeg fudbalskog tima naše zemlje. Već je tri godine Adnan Gušo i trener jedinstvene škole golmana koju je osnovao u Sarajevu u kojoj trenira stotinjak dječaka iz nekoliko bh. gradova

PRIDRUŽITE SE DISKUSIJI

Podržite nas na Facebooku!